Hành trình 57 năm thực hiện lời hứa đưa đồng đội rời hang Đá Sập

Sau gần 6 thập kỷ, tâm nguyện đưa những người lính hy sinh tại hang Đá Sập trở về của các cựu chiến binh đã được hoàn thành. 5 ngôi mộ mới tại Nghĩa trang Liệt sỹ Hà Nha (Đà Nẵng) chính là minh chứng cho lòng thủy chung của những người ở lại.

Nén hương muộn màng sau gần sáu thập kỷ

Vào một chiều giữa tháng 7, không khí tại Nghĩa trang liệt sỹ Hà Nha (xã Hà Nha, Đà Nẵng) trở nên trầm mặc bởi làn khói hương lan tỏa quanh 5 phần mộ vừa mới được an táng. Đứng trước các ngôi mộ, vị cựu binh 79 tuổi quê Hưng Yên - Thượng tá Lê Huy Từ, Phó Trưởng Ban Liên lạc Trung đoàn Pháo binh 575 Mặt trận 44 Quảng Đà - lặng lẽ chắp tay kính cẩn nghiêng mình trước hương hồn những người đã khuất.

Thượng tá Lê Huy Từ (hàng đầu tiên), Phó Trưởng Ban Liên lạc Trung đoàn Pháo binh 575 Mặt trận 44 Quảng Đà (Ảnh: Hoài Sơn).

Bày tỏ sự xúc động, ông Từ chia sẻ bản thân vô cùng trân trọng nỗ lực của lực lượng quy tập. Trước đó, ông không dám nghĩ rằng thi thể của các đồng đội lại có thể được đưa ra ngoài một cách nhanh chóng như vậy và coi đây là một điều kỳ diệu đến từ sự quyết tâm cao độ.

Là người từng trải qua cuộc chiến, Thượng tá Từ hiểu rất rõ những thách thức cực kỳ lớn khi các khối đá nặng tới hàng trăm tấn từ trận oanh tạc năm xưa vẫn bít chặt lối vào hang. Việc đào bới thủ công gần như không khả thi, trong khi sử dụng chất nổ lại có nguy cơ làm sạt lở nguy hiểm, phá hủy những gì còn lại dưới lòng đất.

Dù vậy, các chiến sĩ làm nhiệm vụ quy tập đã cam kết với ông sẽ khảo sát kỹ lưỡng và quyết tâm đưa bằng được các liệt sỹ ra ngoài dù gặp bất kỳ rào cản nào. Khi nhận được thông báo tìm thấy hài cốt, người cựu binh già đã lập tức di chuyển từ quê nhà vào Đà Nẵng với tâm nguyện duy nhất là được thắp nén nhang cho những người bạn chiến đấu năm xưa.

Thượng tá Lê Huy Từ (hàng đầu tiên), bật khóc khi dâng hương đồng đội (Ảnh: Hoài Sơn).

Theo thông tin từ ông Từ, trong số các hài cốt mới phát hiện có một bộ di cốt của nữ giới, nhiều khả năng thuộc về đơn vị Thương nghiệp K600. Dù các liệt sỹ nằm tại đây vẫn chưa thể xác định được danh tính, nhưng việc đưa được họ rời khỏi lòng núi sâu đã là một niềm an ủi vô cùng to lớn.

Đứng trước anh linh đồng đội, ông nghẹn ngào tâm sự rằng đất nước đã thanh bình từ rất lâu, những người còn sống đã được về nhà, lập gia đình và vui vầy bên con cháu. Giờ đây, khi các chiến sĩ không còn phải cô đơn trong hang đá lạnh lẽo mà đã trở về trong vòng tay đồng đội, lòng ông mới nhẹ bớt phần nào nỗi niềm trăn trở.

Lời thề sắt son nơi đại ngàn Sơn Gà

Hang Đá Sập tọa lạc tại chân dãy núi Sơn Gà thuộc xã Hà Nha, nằm cách khu dân cư khoảng 3km. Trong những năm tháng chiến tranh, địa danh này giữ vai trò chiến lược đặc biệt quan trọng, là nơi đóng quân, tập kết và giao chuyển của nhiều lực lượng chủ lực, bao gồm đơn vị Thương nghiệp K600 và Trung đoàn Pháo binh 575. Đây đồng thời là trạm thu mua, trung chuyển lương thực từ đồng bằng lên để tiếp tế cho tiền tuyến của lực lượng Thương nghiệp Mặt trận 44.

Một khu vực thuộc hang Đá Sập được phát hiện có hài cốt liệt sỹ (Ảnh: Hoài Sơn).

Tư liệu từ Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng ghi rõ, vào ngày 25/4/1969, sau khi phát hiện địa điểm trú quân của ta, quân địch đã bắn pháo hiệu để chỉ điểm, rồi điều động pháo binh cùng máy bay thả bom hạng nặng xuống hang Đá Sập. Trận bom khốc liệt khiến cấu trúc hang bị đổ sập hoàn toàn, đất đá lấp kín mọi lối ra vào, khiến nhiều chiến sĩ bộ đội và cán bộ thương nghiệp bị kẹt lại bên trong và hy sinh.

Dựa trên danh sách từ Ban Liên lạc Đoàn Pháo binh 575 Mặt trận 44 Quảng Đà, Thượng tá Từ xác nhận có tối thiểu 4 chiến sĩ của Trung đoàn Pháo binh 575 đã ngã xuống tại khu vực hang Đá Sập này.

Suốt nhiều thập kỷ qua, ông Từ cùng các cựu chiến binh thuộc Trung đoàn Pháo binh 575 luôn khắc cốt ghi xương lời hứa sẽ quay lại vùng đất lửa năm xưa, tìm kiếm bằng được vị trí hang núi nhằm đưa di cốt của các đồng đội về với quê hương.

Do hoàn cảnh kinh tế eo hẹp và những lo toan của cuộc sống thường nhật, mãi đến năm 2004, họ mới tổ chức được chuyến hành trình đầu tiên. Tuy nhiên, do dòng thời gian làm thay đổi hoàn toàn địa hình, các cựu binh đã không thể định vị được hang Đá Sập năm nào.

Không nản lòng, ông Từ cùng các đồng đội tiếp tục quay trở lại xã Hà Nha vào các năm 2016, 2018 và 2019 nhưng các manh mối thu thập được vẫn rất mơ hồ. Đến năm 2020, trong một chuyến tìm kiếm khác, họ đã may mắn kết nối được với những nữ cán bộ từng làm công tác thu mua lương thực cho Thương Nghiệp K600 năm xưa.

Hài cốt liệt sỹ được đưa xuống khỏi hang Đá Sập vào chiều 13/7 (Ảnh: Hoài Sơn).

Nhờ sự hướng dẫn tận tình của các nhân chứng lịch sử, ông Từ cùng đồng đội đã vượt rừng sâu và tiếp cận được hang Đá Sập. Mặc dù vậy, toàn bộ khu vực lúc này đã bị thực vật hoang dại phủ kín, khiến việc xác định vị trí chính xác của hài cốt gặp bế tắc. Đứng trước ngọn núi uy nghiêm, những người lính già thắp nén nhang thề nguyện rằng dù có tốn bao nhiêu thời gian đi chăng nữa, họ cũng phải đưa các đồng đội trở về.

Thông tin quý giá này sau đó đã được các cựu binh Trung đoàn Pháo binh 575 chuyển tới Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng cùng ban lãnh đạo Quân khu 5. Vào ngày 13/7, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ thành phố Đà Nẵng đã tìm thấy và quy tập thành công 5 hài cốt tại hang Đá Sập. Đến ngày 14/7, các anh đã được đưa về an táng trang nghiêm tại Nghĩa trang liệt sỹ xã Hà Nha.

Ngay khi nghe tin tìm thấy 5 hài cốt, ông Nguyễn Đình Cáp (79 tuổi, sinh sống tại Hà Nội, một cựu chiến binh khác của Trung đoàn Pháo binh 575) đã xúc động gọi điện thông báo. Qua điện thoại, giọng vị cựu binh run rẩy trong nước mắt vì quá đỗi vui mừng khi những người đồng đội đầu tiên đã được tìm thấy.

Mệnh lệnh thiêng liêng từ trái tim người lính

Chia sẻ về sự kiện này, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, nhấn mạnh trong bối cảnh toàn quốc đang hướng về dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sỹ (27/7/1947-27/7/2026), hành trình tìm kiếm và đón các liệt sỹ trở về là sự tri ân sâu sắc gửi tới những người con đã ngã xuống vì nền độc lập, tự do của dân tộc.

Ông khẳng định việc tìm kiếm, quy tập và xác minh danh tính cho các liệt sỹ không đơn thuần là một nhiệm vụ chính trị, mà đó là "mệnh lệnh từ trái tim", minh chứng cho truyền thống "uống nước nhớ nguồn" tốt đẹp của người Việt Nam.

Theo phó chủ tịch thành phố, trong số 5 bộ hài cốt lấy từ hang Đá Sập, lực lượng chức năng đã thu thập được 1 mẫu sinh phẩm đủ tiêu chuẩn để thực hiện giám định ADN. Dẫu phần lớn hình hài các anh đã hòa tan vào lòng đất quê hương, tinh thần kiên trung và sự hy sinh oanh liệt đó sẽ luôn sống mãi trong lòng tổ quốc.

Hài cốt liệt sỹ được an táng tại Nghĩa trang liệt sỹ xã Hà Nha (Ảnh: Hoài Sơn).

Ông Trần Anh Tuấn bày tỏ, bất kể quê quán các anh ở vùng miền nào trên Tổ quốc, từ nay, thành phố Đà Nẵng vinh dự được đón nhận và chăm sóc phần mộ của các anh tại Nghĩa trang liệt sỹ Hà Nha. Đây sẽ là nơi các thế hệ mai sau luôn đến thắp hương, tưởng nhớ với tất cả niềm tôn kính.

Thống kê từ năm 2002 đến nay, Đội tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sỹ Đà Nẵng đã tiến hành rà soát hàng nghìn điểm, tìm kiếm và đưa hơn 200 hài cốt các anh hùng liệt sỹ về nơi an nghỉ cuối cùng.

Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng, bày tỏ niềm xúc động nghẹn ngào của toàn thể cán bộ, chiến sĩ khi trực tiếp tìm thấy di cốt cùng các kỷ vật của các liệt sỹ trong hang sâu.

Dù phải thực hiện nhiệm vụ trong môi trường rừng rậm, địa hình hang động hiểm trở và đối mặt với nhiều hiểm nguy rình rập, niềm hạnh phúc khi tìm thấy các chú, các cô chính là nguồn động lực to lớn giúp toàn đội nỗ lực hơn nữa để đưa tất cả các liệt sỹ về với gia đình và đất mẹ trong giai đoạn tới, Đại tá Trần Hữu Ích khẳng định.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết cảm động về hành trình tri ân đầy ý nghĩa này. Xin mời các bạn tiếp tục khám phá thêm những câu chuyện lịch sử sâu sắc và các bài viết liên quan ngay phía dưới.