Khoảng hai năm trước, bức tranh ngành xây dựng còn ảm đạm khi các nhà thầu lặn lội đi tìm hợp đồng. Giờ đây, cục diện đã xoay chuyển hoàn toàn: hàng loạt công trình hạ tầng quy mô lớn từ tuyến cao tốc, sân bay cho đến cảng biển và khu công nghiệp cùng lúc được triển khai, đẩy các doanh nghiệp vào tình cảnh việc nhiều hơn sức làm. Thế nhưng phía sau sự nhộn nhịp đó là một bài toán tài chính tiềm ẩn nhiều rủi ro không nhỏ.
Định mức Nhà nước và thực tế thị trường: Hai con số quá xa nhau
Phát biểu tại một sự kiện chuyên ngành diễn ra ngày 30/6, ông Nguyễn Quốc Hiệp, Chủ tịch Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC), thẳng thắn chỉ ra mâu thuẫn cốt lõi: hệ thống định mức do Nhà nước ban hành đang lạc nhịp so với thực tế vận hành của thị trường.
Dẫn chứng rõ nhất là đơn giá nhân công. Trong hệ thống định mức hiện hành, con số này được ghi nhận vào khoảng 350.000 đồng/ngày. Nhưng trên thực tế, các doanh nghiệp đang phải chi trả từ 700.000 đến 1.000.000 đồng/ngày cho nhiều vị trí lao động kỹ thuật — tức gấp đôi đến gần ba lần mức quy định. Ở chiều tương tự, giá vật liệu xây dựng do các địa phương công bố đang thấp hơn giá giao dịch thực ngoài thị trường từ 15 đến 20%.
"Khoảng cách đó buộc nhiều nhà thầu phải tính toán rất thận trọng trước khi tham gia đấu thầu, bởi trúng thầu không có nghĩa là thắng — mà có thể là bước vào vòng xoáy thua lỗ ngay lập tức", ông Hiệp nhấn mạnh.
Thiếu nhân lực trầm trọng, bài toán càng thêm nan giải
Áp lực chi phí chưa dừng lại ở đó. Số liệu do VACC tổng hợp cho thấy lực lượng lao động của ngành hiện chỉ đáp ứng được khoảng 50–60% nhu cầu thực tế trong bối cảnh đầu tư công được đẩy mạnh. Mỗi năm, ngành cần bổ sung từ 400.000 đến 500.000 lao động, nhưng đáng lo ngại là đến 75% trong tổng số đó vẫn là lao động thời vụ, chưa được đào tạo bài bản.
Theo thông tin từ Bộ Xây dựng, năm 2026 Nhà nước dự kiến phân bổ khoảng 1 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công, phần lớn chảy vào các công trình hạ tầng kỹ thuật trọng yếu. Dòng vốn ở quy mô kỷ lục này vừa mở ra cơ hội hiếm có, vừa đặt ra câu hỏi hóc búa: Làm thế nào để tuyển lựa được những nhà thầu thực sự đủ "thể lực" về tài chính, kỹ thuật lẫn kinh nghiệm nhằm đảm bảo tiến độ và chất lượng công trình?
Ngành hàng chục nghìn doanh nghiệp nhưng vẫn thiếu chuẩn đánh giá
Dù đóng góp từ 8 đến 9% GDP mỗi năm, ngành xây dựng Việt Nam vẫn chưa có một khung tiêu chuẩn năng lực đủ bài bản. Với hơn 10.000 doanh nghiệp đang hoạt động, thị trường xây dựng có quy mô rất lớn nhưng lại đang phát triển theo hướng thiếu tổ chức, mang tính tự phát.
Ông Nguyễn Quốc Hiệp dùng hình ảnh thể thao để minh họa thực trạng này: "Ngành vẫn chưa có một hệ thống phân cấp và xếp hạng năng lực bài bản, giống như cách một giải bóng đá chuyên nghiệp được tổ chức rõ ràng theo hạng đấu." Khi thiếu thước đo khách quan, việc đánh giá nhà thầu trở nên mơ hồ, gây khó khăn không chỉ cho chủ đầu tư mà còn cho cả cơ quan quản lý nhà nước.
Bộ Xây dựng thúc đẩy minh bạch hóa năng lực nhà thầu
Trước thực trạng trên, đại diện Bộ Xây dựng cho biết cơ quan này đang nỗ lực xây dựng các giải pháp nhằm làm rõ và công khai hóa năng lực của doanh nghiệp trong ngành. Ông Đàm Đức Biên, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế - Quản lý đầu tư xây dựng, nhận định thị trường đang rất cần một hệ thống cơ sở dữ liệu được xây dựng có căn cứ khoa học, đủ cập nhật và toàn diện để tạo nền tảng cạnh tranh lành mạnh.
Theo ông Biên, việc chuẩn hóa và định giá đúng năng lực không chỉ giúp chủ đầu tư "chọn mặt gửi vàng" một cách chính xác, mà còn tạo lớp bảo vệ cho những nhà thầu có thực lực, làm việc nghiêm túc trước những biến động và rủi ro thường trực của thị trường.
Khởi động cơ sở dữ liệu năng lực nhà thầu quốc gia
Cũng trong ngày 30/6, chương trình "Đánh giá năng lực và Vinh danh nhà thầu xây dựng Việt Nam 2026" chính thức được phát động. Đây là sáng kiến do Hiệp hội Các nhà thầu xây dựng Việt Nam (VACC) phối hợp với Báo Tiền Phong triển khai, với sự ủng hộ từ phía Bộ Xây dựng.
Trong giai đoạn thí điểm đầu tiên, bộ tiêu chí đánh giá sẽ tập trung vào ba lĩnh vực then chốt: xây dựng dân dụng, công trình giao thông và cơ khí - cơ điện. Điểm nổi bật của chương trình là ứng dụng số hóa toàn diện trong quy trình: các nhà thầu kê khai năng lực trực tuyến trên nền tảng số, hồ sơ sau đó được thẩm định bởi đơn vị tư vấn độc lập, rồi mới chuyển đến Hội đồng chuyên môn xem xét và bỏ phiếu theo hình thức kín.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết. Nếu bạn quan tâm đến những chuyển động mới nhất trong ngành xây dựng và đầu tư hạ tầng, đừng bỏ qua các bài viết liên quan ngay bên dưới.
Ý kiến bạn đọc (0)