Lý do nồng độ axit uric tăng cao dù không uống bia rượu, hạn chế thịt đỏ

Suy giảm khả năng bài tiết của thận, tình trạng dư thừa cân nặng, thói quen tiêu thụ nước ngọt, ảnh hưởng từ thuốc điều trị hay đặc điểm gen di truyền đều có thể trở thành nguyên nhân khiến lượng axit uric trong máu vượt mức bình thường.

Trong quá trình chuyển hóa các thực phẩm giàu purin như nội tạng động vật, thịt bò, bia và rượu, cơ thể con người sẽ tự động sản sinh ra axit uric - một dạng chất thải tự nhiên. Mức chỉ số axit uric đạt độ an toàn khi giữ ở ngưỡng < 6,5 mg/dl (< 380 μmol/lít). Khi hàm lượng này gia tăng quá cao, các tinh thể urat sẽ hình thành và lắng đọng, gây ra biến chứng viêm khớp, hình thành sỏi thận, làm suy giảm chức năng thận, đồng thời làm gia tăng rủi ro đối với hệ tim mạch.

Rất nhiều cá nhân cho rằng chỉ cần siết chặt việc tiêu thụ bia rượu cùng các loại thịt đỏ là có thể làm chủ chỉ số axit uric. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít trường hợp vẫn ghi nhận lượng axit uric vọt cao dù áp dụng chế độ dinh dưỡng rất lành mạnh, bởi còn vô số nhân tố khác trực tiếp can thiệp vào chỉ số này.

Khả năng bài tiết của thận suy giảm

Dựa trên các phân tích từ Times of India, phần lớn lượng axit uric trải qua quá trình lọc tại thận và được tống xuất ra ngoài theo đường nước tiểu. Trường hợp chức năng thận bị suy yếu hoặc cơ chế đào thải gặp trục trặc, axit uric sẽ từng bước tích tụ lại trong hệ tuần hoàn. Diễn biến này thường gắn liền với sự gia tăng tuổi tác, các tổn thương thận mạn tính hoặc rối loạn chuyển hóa. Chính vì thế, dù người bệnh kiêng khem hoàn toàn thực phẩm chứa hàm lượng purin cao, chỉ số axit uric vẫn có khả năng leo thang.

Hiện tượng thừa cân và kháng insulin

Tình trạng béo phì và cân nặng dư thừa không chỉ đẩy cao nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường hay các vấn đề tim mạch mà còn gây trở ngại lớn cho quá trình giải phóng axit uric. Việc cơ thể xuất hiện phản ứng kháng insulin khiến thận giữ lại lượng axit uric lớn hơn thay vì xả ra ngoài. Bên cạnh đó, lớp mỡ thừa - đặc biệt là khu vực mỡ nội tạng - sẽ làm đảo lộn hoạt động chuyển hóa, kích thích cơ thể tổng hợp ra lượng axit uric nhiều hơn hẳn.

Các loại trà trái cây nằm trong nhóm đồ uống sở hữu hàm lượng đường rất cao. Ảnh:Thúy Hạnh

Thói quen lạm dụng thức uống nhiều đường

Những dòng sản phẩm như trà sữa, nước ngọt hay nước ép hoa quả đóng chai thường đong đầy fructose - dạng đường khi xử lý tại gan sẽ thúc đẩy mạnh mẽ quá trình sản sinh axit uric. Không dừng lại ở đó, fructose còn làm sụt giảm nguồn năng lượng tế bào, kích thích đợt tạo purin mới và khiến nồng độ axit uric bùng phát nhanh chóng.

Yếu tố di truyền từ gia đình

Sự hiện diện của một số biến thể gen có thể làm thay đổi các protein đảm nhận nhiệm vụ vận chuyển axit uric ở cơ quan thận, khiến hoạt động đào thải chất thừa kém hiệu quả. Điều này lý giải vì sao dù duy trì thực đơn ăn uống cực kỳ chuẩn xác, nhiều người vẫn dễ bị tăng axit uric so với mặt bằng chung. Đáng chú ý, nếu tiền sử gia đình từng có người thân chẩn đoán tăng axit uric hoặc mắc bệnh gout, nguy cơ đối mặt với hiện tượng này sẽ cao hơn đáng kể. Theo WebMD, mặc dù yếu tố gen là cố định, bạn hoàn toàn có thể chủ động kiểm soát thông qua thói quen sinh hoạt và việc thăm khám sức khỏe định kỳ.

Tác động phụ từ các loại thuốc điều trị

Việc sử dụng một vài nhóm thuốc chữa trị bệnh mạn tính có thể vô tình làm gia tăng axit uric như một tác dụng ngoài ý muốn. Điển hình là nhóm thuốc lợi tiểu - vốn được kê đơn phổ biến cho bệnh nhân suy tim hoặc cao huyết áp - dễ làm suy giảm năng lực loại bỏ axit uric của thận. Trường hợp kết quả kiểm tra cho thấy lượng axit uric gia tăng bất thường không rõ nguyên cớ, bệnh nhân nên thảo luận trực tiếp với bác sĩ về danh mục thuốc đang dùng, tuyệt đối không tự ý ngưng sử dụng để tránh ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc điều trị bệnh nền.

Hệ quả từ việc nhịn ăn hoặc giảm cân quá nhanh

Mặc dù việc cắt giảm mỡ thừa mang lại lợi ích rõ rệt cho người có chỉ số axit uric cao, việc ép cân quá tốc độ lại dễ gây phản tác dụng. Khi cơ thể rơi vào tình trạng nhịn ăn hoặc thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng, quá trình tự phân hủy các mô để bù đắp năng lượng sẽ diễn ra, làm tăng purin nội sinh và khiến nồng độ axit uric vọt lên. Đồng thời, những hợp chất sinh ra từ việc đốt cháy mỡ cũng tranh chấp vị trí bài tiết tại thận với axit uric, gây nên hiện tượng tăng chỉ số bộc phát tạm thời. Do đó, lộ trình giảm cân nên được thực hiện từ từ, kết hợp dinh dưỡng hợp lý và tập luyện khoa học.

Sự ảnh hưởng của các bệnh lý mạn tính

Các đối tượng mắc bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp hay gan nhiễm mỡ thường sở hữu hiệu suất đào thải axit uric kém hơn bình thường. Một số tình trạng bệnh còn làm gián đoạn toàn bộ hoạt động chuyển hóa, khiến lượng axit uric được sinh ra liên tục. Vì vậy, nếu chỉ điều chỉnh khẩu phần ăn mà bỏ qua việc quản lý các bệnh nền liên quan, chỉ số axit uric sẽ khó duy trì ở mức an toàn trong thời gian dài.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Hy vọng những thông tin trên sẽ giúp bạn có cái nhìn toàn diện hơn về sức khỏe và đừng quên khám phá thêm các bài viết bổ ích ngay bên dưới nhé!