Việt Nam chủ động xây dựng phương án bảo mật cho thời đại máy tính lượng tử

Nhận định từ các chuyên gia chuyên ngành cho thấy công nghệ điện toán lượng tử có khả năng làm suy giảm mạnh mẽ cấp độ an ninh của hàng loạt thuật toán mã hóa hiện nay. Do đó, việc xác định một chiến lược rõ ràng nhằm dịch chuyển sang những định chuẩn mật mã thế hệ hậu lượng tử là đòi hỏi cấp thiết đối với Việt Nam.

Phát biểu tại sự kiện do Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia (NEAC) chủ trì vào buổi sáng ngày 21/7 ở Hà Nội, Giám đốc NEAC Tô Thị Thu Hương khẳng định hệ thống chữ ký số đi kèm cơ sở hạ tầng niềm tin số hiện giữ vai trò nền tảng cốt lõi trong nền kinh tế số.

Các nền tảng chữ ký số, hạ tầng khóa công khai (PKI) và những giải pháp tin cậy đang trực tiếp bảo đảm tính pháp lý, xác minh danh tính điện tử cũng như duy trì sự toàn vẹn cho mọi giao dịch trên môi trường mạng. Theo chia sẻ từ ông Lackern Xu, Trưởng bộ phận kỹ thuật giải pháp thuộc công ty DigiCert, PKI đã hiện diện ở hầu hết thao tác kỹ thuật số hằng ngày của người dân, bao gồm việc sử dụng dịch vụ xe công nghệ, làm thủ tục hàng không, truy cập mạng wifi hay thực hiện thanh toán qua internet.

Chuyên gia này nhấn mạnh hạ tầng khóa công khai giờ đây không đơn thuần đảm nhận một chức năng an toàn thông tin riêng lẻ, mà đã nâng tầm thành một thành tố hạ tầng thiết yếu phục vụ toàn bộ doanh nghiệp, tổ chức chính quyền cùng mỗi quốc gia.

Bà Tô Thị Thu Hương, người đứng đầu Trung tâm Chứng thực điện tử quốc gia. Ảnh: Trọng Đạt

Thách thức từ công nghệ lượng tử và nguy cơ mất an toàn thông tin

Dù vậy, người đứng đầu NEAC chia sẻ thêm rằng sự bùng nổ của điện toán lượng tử đang tạo ra cột mốc chuyển dịch vô cùng lớn, tác động trực tiếp đến các mô hình bảo an truyền thống cũng như điểm tựa của niềm tin số. Bà Hương cảnh báo những giải pháp mã hóa từng được coi là vô cùng kiên cố, tiêu biểu là hệ thống PKI mà chúng ta đang tin tưởng hiện nay, hoàn toàn có nguy cơ bị vô hiệu hóa trong tương lai gần nếu thiếu đi các giải pháp can thiệp kịp thời.

Cùng chung góc nhìn, Phó viện trưởng Sáng tạo chuyển đổi số (VIDTI) Hoàng Nguyên Vân nhận định cộng đồng không thể bị động chờ đến mốc thời gian máy tính lượng tử chính thức vận hành mới triển khai chuyển đổi sang các quy chuẩn mật mã hậu lượng tử.

Ông Vân đặc biệt lưu ý về phương thức tấn công mang tên "Harvest now, decrypt later" (thu thập trước, giải mã sau). Theo cơ chế này, kẻ xấu có thể đánh cắp và âm thầm lưu trữ những dữ liệu mã hóa ngay từ thời điểm hiện tại, sau đó chờ đợi thời điểm công nghệ lượng tử phát triển đủ vượt trội để tiến hành bẻ khóa. Các nhóm dữ liệu có vòng đời kéo dài như hồ sơ y tế, tài chính ngân hàng hay thông tin cá nhân của khách hàng chính là những mục tiêu hàng đầu bị nhắm tới.

Phương án chuyển dịch và định hướng chuẩn hóa quốc tế

Đại diện VIDTI phân tích rằng bất kể máy tính lượng tử đạt ngưỡng sức mạnh cần thiết rơi vào mốc năm 2029, 2030 hay muộn hơn, công tác hoạch định kế hoạch dịch chuyển hướng đến các chuẩn mật mã hậu lượng tử phải được khởi động ngay lập tức. Quá trình này không thể thực hiện đồng loạt cấp tập mà cần tiến hành theo lộ trình từng bước. Việc đầu tiên các đơn vị phải làm là rà soát xem hệ thống đang vận hành thuật toán nào để thiết lập thứ tự ưu tiên nâng cấp. Trong giai đoạn quá độ, nhiều quốc gia đang chọn giải pháp mật mã lai (hybrid cryptography) – kết hợp các thuật toán hiện hành song song với thuật toán hậu lượng tử, thay vì xóa bỏ hoàn toàn hạ tầng cũ.

Sự kiện thảo luận về tiêu chuẩn mật mã phục vụ dịch vụ tin cậy đón đầu kỷ nguyên hậu lượng tử do NEAC chủ trì sáng 21/7. Ảnh: Trọng Đạt

Dưới góc độ quản lý nhà nước, Lãnh đạo NEAC đưa ra khuyến nghị tới các đơn vị cung cấp dịch vụ tin cậy, doanh nghiệp cùng các trung tâm dữ liệu về việc chủ động rà soát, đầu tư chuẩn bị hệ thống PKI cũng như những thiết bị bảo mật phần cứng chuyên dụng nhằm đáp ứng chuẩn mật mã hậu lượng tử.

Bà đưa ra hướng đi "đi tắt đón đầu về tiêu chuẩn", tức là nhanh chóng tiếp cận những tiêu chuẩn quốc tế từ sớm để tạo đà dịch chuyển đồng bộ. Đại diện NEAC cũng đề xuất việc lập lộ trình kiểm thử mức độ tương thích giữa hệ thống dịch vụ tin cậy trong nước với môi trường quốc tế, làm căn cứ hướng tới sự công nhận lẫn nhau đối với các dịch vụ tin cậy số xuyên biên giới trong thời gian tới.

Áp lực thời gian và quy mô hạ tầng số tại Việt Nam

Số liệu ghi nhận tới thời điểm cuối tháng 6 cho thấy, Việt Nam đã phát hành xấp xỉ 32 triệu chứng thư chữ ký số, nâng tỷ lệ bao phủ chữ ký số ở nhóm dân số trưởng thành đạt mốc 45,62%, đi kèm hàng tỷ lượt giao dịch điện tử đã hoàn thành. Đại diện NEAC đánh giá sự tăng trưởng mạnh mẽ của các dịch vụ tin cậy là minh chứng rõ nét phản ánh nỗ lực chuyển đổi số toàn diện của quốc gia.

Trước đó, vào khoảng giữa tháng 6, Google đã phát đi lời cảnh báo về thời điểm Q-Day – mốc thời gian điện toán lượng tử có thể phá giải hầu hết các định dạng mã hóa đang dùng trong ngành CNTT – có khả năng xuất hiện ngay vào năm 2029, sớm hơn từ 6 đến 15 năm so với các dự báo trước đây. Nếu kịch bản này xảy ra, khoảng thời gian còn lại để các chính phủ, tổ chức và doanh nghiệp nâng cấp hệ thống mã hóa bảo vệ dữ liệu là rất ngắn.

Khái niệm Q-Day và nguy cơ rò rỉ dữ liệu

Trả lời phỏng vấn truyền thông CNN, ông Michele Mosca - Giám đốc điều hành hãng an ninh mạng evolutionQ - giải thích Q-Day chính là mốc thời điểm nhân loại sở hữu một cỗ máy tính lượng tử đủ khả năng đánh sập các hệ thống mật mã hiện hành, đánh dấu một bước ngoặt lớn. Ông Mosca cũng là đồng tác giả của báo cáo "Mối đe dọa lượng tử" do Viện Rủi ro toàn cầu tại Canada công bố định kỳ hằng năm bắt đầu từ 2019.

Một khi máy tính lượng tử hóa giải thành công các lớp mã hóa truyền thống, mọi dữ liệu quan trọng từ giao dịch ngân hàng, dữ liệu sức khỏe, thư điện tử cho đến tài khoản cá nhân được bảo vệ bởi những thuật toán thông dụng hiện nay đều đối mặt nguy cơ bị truy cập trái phép. Các chuyên gia lưu ý rằng nhiều tổ chức tội phạm mạng trong vài năm trở lại đây đã liên tục "gom" sẵn các tập dữ liệu mã hóa để chờ thời điểm công nghệ lượng tử phát triển đủ mạnh nhằm tiến hành bẻ khóa.

• Mã hóa tài sản thực đang trở thành xu hướng
• Cuộc gọi 6G đầu tiên bằng thiết bị Việt Nam có thể diễn ra năm 2029

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Hãy tiếp tục đón đọc các nội dung hấp dẫn và thông tin liên quan ngay bên dưới để không bỏ lỡ những cập nhật công nghệ mới nhất!