Di tích Nước Mặn sắp được đầu tư gần 24 tỷ đồng để tu bổ, tôn tạo
UBND tỉnh Gia Lai vừa thông qua chủ trương đầu tư dự án tu bổ, tôn tạo Di tích lịch sử Nước Mặn tại thôn An Hòa, xã Tuy Phước Bắc, với tổng vốn gần 24 tỷ đồng. Đây là vùng đất được nhiều nhà nghiên cứu đánh giá là một trong những cái nôi hình thành chữ Quốc ngữ của Việt Nam.
Khoản đầu tư gần 24 tỷ đồng sẽ được dùng để phục dựng và bảo tồn Di tích lịch sử Nước Mặn — địa danh gắn liền với quá trình khai sinh chữ Quốc ngữ Việt Nam (Ảnh: Doãn Công).
Cây đa bê tông và 7 bia đá — điểm nhấn bảo tồn
Theo phương án được phê duyệt, toàn bộ giá trị nguyên gốc của di tích sẽ được ưu tiên giữ gìn, đồng thời không gian lịch sử gắn với sự ra đời của chữ Quốc ngữ được phục hồi có chiều sâu. Trọng tâm là bảo tồn nguyên trạng cây đa cổ thụ làm bằng bê tông — biểu tượng cho nguồn cội dân tộc — cùng hệ thống 7 bia đá được khắc chữ bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau.
Công trình này do Giáo phận Quy Nhơn xây dựng vào năm 2011, tọa lạc trên nền cơ sở truyền giáo xưa, nơi linh mục Francisco de Pina từng sinh sống và hoạt động. Cây đa có 16 nhánh, tượng trưng cho 16 cơ sở truyền giáo ở vùng Đàng Trong, hiện nằm trong khuôn viên của gia đình ông Võ Cự Anh.
Nhiều hạng mục phục vụ tham quan và nghiên cứu
Bên cạnh việc bảo tồn các hiện vật tiêu biểu, dự án còn lên kế hoạch nạo vét và gia cố giếng nước trong khuôn viên di tích, đồng thời dựng nhà mái che theo phong cách kiến trúc truyền thống. Các hạng mục phục vụ du khách cũng được đầu tư đồng bộ, bao gồm biểu tượng cuốn sách, nhà thông tin, khu ki-ốt, hệ thống chiếu sáng, cấp thoát nước và đường nội bộ.
Dự án còn hướng đến việc xây dựng không gian trưng bày tài liệu, hiện vật về lịch sử hình thành chữ Quốc ngữ và hoạt động của các giáo sĩ Dòng Tên từng đặt chân đến Nước Mặn. Toàn bộ tư liệu và hiện vật liên quan sẽ được sưu tầm, số hóa nhằm phục vụ công tác nghiên cứu và giới thiệu rộng rãi đến công chúng.
Cây đa bê tông biểu tượng nguồn cội cùng hệ thống 7 bia đá khắc chữ đa ngôn ngữ sẽ được giữ nguyên trạng trong quá trình tu bổ (Ảnh: Doãn Công).
Thương cảng Nước Mặn — nơi chữ Quốc ngữ phôi thai
Ít người biết rằng hơn 400 năm về trước, Nước Mặn từng là một trong những thương cảng nhộn nhịp hàng đầu của xứ Đàng Trong. Tọa lạc ở hạ lưu sông Kôn, nơi đây là điểm giao thương của người Việt, người Chăm Pa và thương nhân đến từ Nhật Bản, Trung Quốc, Bồ Đào Nha, Hà Lan, Anh cùng nhiều quốc gia khác.
Theo các nguồn sử liệu, vào năm 1617, quan trấn thủ Quy Nhơn Trần Đức Hòa đã cứu giúp và đưa các giáo sĩ Dòng Tên — Francesco Buzomi, Francisco de Pina và Cristoforo Borri — về vùng đất Nước Mặn sau khi họ gặp nạn tại cảng Hội An. Một năm sau đó, các giáo sĩ chọn nơi này làm căn cứ truyền giáo lâu dài.
Người thầy 85 tuổi hiến đất, giữ lửa di tích
Ông Võ Cự Anh, 85 tuổi, cư dân thôn An Hòa, xã Tuy Phước Bắc, cho biết gia đình ông đã tự nguyện hiến hàng trăm mét vuông đất để phục dựng cây cổ thụ biểu tượng nguồn cội chữ Quốc ngữ tại di tích Nước Mặn.
Vốn là thầy giáo và đã dành nhiều thập niên nghiên cứu lịch sử địa phương, ông Anh tích cực sưu tầm tư liệu về hành trình hình thành chữ Quốc ngữ. Theo ông, những ngày đầu học tiếng Việt, các giáo sĩ phương Tây gặp muôn vàn khó khăn về ngôn ngữ. Nhưng vì quyết tâm nắm bắt tiếng bản địa để phục vụ công việc truyền giáo, họ đã cùng các học giả và người dân địa phương từng bước thử nghiệm việc ghi âm tiếng Việt qua mẫu tự La tinh.
Những buổi trao đổi dưới ánh đèn dầu leo lắt giữa các giáo sĩ với nho sĩ, học trò và thương nhân người Việt chính là nền móng hình thành những ký âm La tinh đầu tiên cho tiếng Việt.
Dù đã 85 tuổi, ông Võ Cự Anh vẫn miệt mài quét dọn và mở cửa đón khách tham quan khu di tích ngày qua ngày (Ảnh: Doãn Công).
Alexandre de Rhodes và hành trình hoàn thiện chữ Quốc ngữ
Từ nền tảng được đặt tại Nước Mặn, đến năm 1625, giáo sĩ Alexandre de Rhodes đã tiếp bước, hệ thống hóa và phát triển những thành quả đó, mở đường cho sự ra đời và lan rộng của chữ Quốc ngữ như chúng ta biết ngày nay.
Theo UBND tỉnh Gia Lai, sau khi hoàn thành, khu di tích Nước Mặn được kỳ vọng sẽ trở thành điểm đến văn hóa đặc sắc, góp phần gìn giữ di sản ngôn ngữ dân tộc, thúc đẩy phát triển du lịch và lan tỏa những giá trị lịch sử quý báu gắn với hành trình hình thành chữ Quốc ngữ Việt Nam.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết. Nếu bạn quan tâm đến lịch sử ngôn ngữ và các di tích văn hóa Việt Nam, đừng bỏ qua những bài viết liên quan được gợi ý bên dưới.
Ý kiến bạn đọc (0)