Làng Hương Quế - cái nôi của tinh thần cương trực xứ Quảng
Tọa lạc tại xã Xuân Phú, Đà Nẵng, làng Hương Quế mang trong mình bề dày lịch sử hơn 5 thế kỷ. Vùng đất này hình thành từ thế kỷ XV-XVI, khi ba dòng họ Phạm, Nguyễn, Trần từ Thanh Hóa và Nghệ An di cư về vùng Quảng Nam lập nghiệp.
Theo ông Lê Thọ Tường, Phó phòng Văn hóa - Xã hội xã Xuân Phú, Tự đường Tam vị tiền hiền - công trình mang tuổi đời gần 600 năm - là minh chứng sống động cho hành trình dựng nên vùng đất Hương Quế đầy truyền thống.
Tự đường Tam vị tiền hiền làng Hương Quế gần 600 tuổi (Ảnh: Bình An).
Di sản kiến trúc tâm linh cổ xưa
Tự đường Tam vị tiền hiền, hay còn gọi Tự đường Tam tộc, được khởi công xây dựng vào đầu thế kỷ XVI. Ngôi đền thờ ba vị công thần khai quốc: tướng Phạm Nhữ Tăng - người chỉ huy toàn quân triều Lê trong chiến dịch đánh Chiêm năm 1471; tướng Trần Văn Chơn - thống lĩnh thủy quân dưới thời Trần Quý Khoáng; cùng tiền hiền Nguyễn Ngọc Thanh - con của Thượng tể Nguyễn Văn Lang.
Di tích này được UBND tỉnh Quảng Nam cũ công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh vào năm 2016.
Bên cạnh đền thờ chung, mỗi dòng tộc còn xây riêng nhà thờ để tưởng nhớ tổ tiên.
Trong số đó, nhà thờ tộc Nguyễn Văn nổi bật với giá trị lịch sử đặc biệt, cũng được công nhận di tích cấp tỉnh năm 2016 bởi UBND tỉnh Quảng Nam cũ.
Điểm độc đáo của ngôi nhà thờ này chính là câu chuyện về 14 điều trần - những lời khuyên can táo bạo mà Thượng tể Nguyễn Văn Lang từng dâng lên bệ vàng.
14 điều trần được treo trang trọng trong nhà thờ tộc Nguyễn Văn và dân làng xem như báu vật (Ảnh: Bình An).
Nguồn gốc danh xưng "tổ cãi" từ đâu?
Ông Nguyễn Xuân Vĩnh (60 tuổi), Phó Chủ tịch Hội đồng gia tộc Nguyễn Văn làng Hương Quế, giải thích biệt danh "làng tổ cãi" bắt nguồn từ những trang sử gắn liền với bản lĩnh chính trực của cư dân nơi đây.
Sử sách ghi chép, dưới triều đại vua Tương Dực, Thượng tể Nguyễn Văn Lang (1435-1513) - người sáng lập làng Hương Quế, là cháu nội Nguyễn Công Duẩn và gọi Nguyễn Trãi bằng ông cố - đã trình lên 14 điều trần nhằm chấn chỉnh triều chính và cứu dân ra khỏi nghèo khổ.
Thế nhưng những lời can ngôn không được vua chấp thuận, thậm chí còn bị coi là hành động "cãi vua". Nhận thấy không thể thuyết phục, ông đã xin triều đình cho đất đai và dẫn dân vào khai phá phương Nam, từ đó hình thành làng Hương Ly - tiền thân của Hương Quế hiện tại.
Sách Quế Sơn - đất và người (Nhà xuất bản Hội Nhà văn 2015) có ghi: "Ông Nguyễn Văn Lang là người dám cãi lại vua, không chịu vào chầu mà dám hỗn, khuyên vua về nghệ thuật trị dân. Vì vậy, làng Hương Quế được cho là "làng tổ cãi" Quảng Nam".
Nhà thờ tộc Nguyễn Văn còn lưu giữ nhiều sắc phong quý (Ảnh: Bình An).
Tinh thần cương trực qua các thế hệ
Nhắc đến 14 điều khuyên can của Thượng tể Nguyễn Văn Lang, nhiều chuyên gia nghiên cứu văn hóa Quảng Nam nhấn mạnh rằng những lời can ngôn ấy phản ánh khí tiết của bậc trung thần và bản sắc người miền Trung - không phải tranh luận vô nghĩa mà là sự can đảm, chính trực, phân minh đúng sai, và quyết liệt bảo vệ chân lý.
Năm 1908, trong làn sóng Trung Kỳ dân biến, ông Nguyễn Duân thay mặt dân làng Hương Quế đã có màn tranh biện gay gắt với Tổng đốc Quảng Nam Hồ Đắc Trung tại thành La Qua.
Câu chuyện kể lại, vị Tổng đốc không tài nào phản bác được những lý lẽ sắc sảo của ông. Từ sự kiện đó, cái tên "làng tổ cãi" càng thêm phổ biến như một nét đặc trưng của vùng đất giàu truyền thống hiếu học và tôn trọng công lý.
Ông Lê Thọ Tường, Phó Phòng Văn hóa - Xã hội xã Xuân Phú, nhận định có thể chính 14 điều trần gửi vua là nguồn gốc khiến làng Hương Quế được mệnh danh "làng tổ cãi". Tuy nhiên, ông cũng lưu ý tất cả chỉ là lời truyền miệng dân gian gắn liền với các mốc son lịch sử.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi câu chuyện về làng Hương Quế - mảnh đất lưu giữ truyền thống cương trực đặc biệt. Hy vọng bài viết đã giúp bạn thêm yêu những giá trị văn hóa bản địa. Đừng bỏ lỡ các bài viết liên quan dưới đây để khám phá thêm nhiều điều thú vị nhé.
Ý kiến bạn đọc (0)