Trung tâm kinh tế hàng không - Đòn bẩy cho bước phát triển bứt phá

Kinh tế hàng không (Aviation Economy) đang dần khẳng định vai trò là một hệ sinh thái toàn diện, tạo ra sức bật phát triển mạnh mẽ cho nhiều nền kinh tế lớn trên bản đồ quốc tế và khu vực.

Chiến lược chỉ đạo gần đây từ Chính phủ gắn liền với những công trình hạ tầng then chốt, điển hình là Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình, đang kiến tạo một lộ trình mới: Xây dựng các trung tâm kinh tế hàng không thế hệ mới, nơi kết hợp hài hòa giữa vận tải hàng hóa với ngành dịch vụ, du lịch và hệ thống hạ tầng đồng bộ.

Triển vọng bứt phá của ngành hàng không

Số liệu từ Cục Hàng không Việt Nam chỉ ra rằng, đường hàng không hiện là phương thức di chuyển của khoảng 80% lượng khách quốc tế đến Việt Nam. Trong đó, hành khách đi du lịch chiếm xấp xỉ 70% tổng quy mô vận chuyển của các công ty hàng không. Nối tiếp đà tăng trưởng ấn tượng từ năm 2025, trong quý I năm 2026, ngành du lịch đã phục vụ 24,1 triệu lượt khách, ghi nhận mức tăng 16,4% so với cùng kỳ. Đặc biệt, lượng du khách quốc tế đạt xấp xỉ 14 triệu lượt, tăng trưởng 19,4%.

Thời gian qua, mối liên kết hữu cơ và hỗ trợ lẫn nhau giữa lĩnh vực du lịch và hàng không đã được khẳng định rõ nét. Sự gắn kết chặt chẽ này thúc đẩy quá trình phát triển kinh tế xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả hội nhập quốc tế của đất nước.

Bên cạnh việc chở hành khách, dịch vụ vận chuyển hàng hóa đường hàng không (air cargo) cũng đang bứt phá nhanh chóng. Sự bùng nổ của thị trường thương mại điện tử cùng các ngành xuất khẩu sản phẩm công nghệ cao đã tạo xung lực mạnh mẽ, biến logistics hàng không thành một "mỏ vàng" vô cùng tiềm năng.

Bước sang năm 2026, Việt Nam hướng tới mục tiêu nâng tổng khối lượng vận tải hàng không lên mốc 1,6 triệu tấn, tương ứng mức tăng 15% so với thời điểm năm 2025.

Các chuyên gia đánh giá dư địa để mở rộng lĩnh vực vận tải hàng không tại Việt Nam vẫn rất rộng mở. Việc hoạch định chiến lược cho mạng lưới giao thông và các cảng hàng không trong giai đoạn tới đòi hỏi sự phối hợp nhịp nhàng giữa các phương thức vận chuyển, qua đó tối ưu hóa quá trình thu gom, điều phối cũng như giải tỏa dòng hàng hóa lưu thông hai chiều tại Việt Nam.

Nhiều công trình nghiên cứu minh chứng rằng, cứ mỗi nhân sự làm việc trực tiếp trong ngành hàng không có khả năng tạo ra 24 vị trí việc làm gián tiếp ở các lĩnh vực phụ trợ. Nếu triển khai đầu tư đúng hướng và khai thác tối ưu, một đồng vốn USD rót vào xây dựng sân bay có thể sinh lời với giá trị vượt mốc 300 USD. Chính vì lẽ đó, phát triển kinh tế sân bay đã trở thành xu thế chủ đạo tại nhiều quốc gia.

Mô hình "thành phố sân bay" (airport city) - lấy hạ tầng dịch vụ vận tải không lưu làm hạt nhân để quy hoạch và phát triển các trung tâm kinh tế - đang chứng minh tính hiệu quả vượt trội trên thực tế.

Những ví dụ điển hình cho mô hình thành công này phải kể đến sân bay Frankfurt (Đức), Changi (Singapore) hay London Heathrow (Anh)... Bằng cách tiếp cận dựa trên tư duy xây dựng hệ sinh thái công nghiệp, các hoạt động thương mại dịch vụ tại những sân bay thế hệ mới không chỉ tối đa hóa hiệu quả vận hành cảng hàng không mà còn tạo động lực thúc đẩy kinh tế toàn vùng.

Mở rộng không gian phát triển mới

Rất nhiều sân bay lớn trên thế giới đang tích cực chuyển đổi theo định hướng này. Nhờ sở hữu hệ sinh thái công nghiệp đa dạng, bao phủ nhiều mảng từ hạ tầng đến dịch vụ phụ trợ, các hạ tầng này thu về nguồn lợi nhuận có biên độ rất cao, mang đến giá trị kinh tế vượt xa doanh thu từ hoạt động vận tải đơn thuần.

Báo cáo phân tích từ McKinsey & Company nhận định rằng những không gian phát triển mới sẽ đem lại nguồn doanh thu vững chắc. Các cảng hàng không đang kiến tạo giá trị gia tăng khổng lồ khi chuyển mình từ những "cơ sở hạ tầng tĩnh" thành các hệ sinh thái logistics và thương mại tích hợp công nghệ thông minh.

Quá trình gia tăng giá trị này dựa vào ba trụ cột cốt lõi. Đầu tiên là chuyển đổi số và tối ưu vận hành: việc áp dụng các giải pháp AI cùng công nghệ tự động hóa hỗ trợ sân bay tăng chỉ số EBITDA thêm từ 6% đến 8% nhờ điều phối luồng hành khách hợp lý, tối ưu quản lý năng lượng và thắt chặt an ninh.

Thứ hai là việc đa dạng hóa nguồn thu: thay vì chỉ trông chờ vào nguồn thu phí cất hạ cánh truyền thống, những cảng hàng không hàng đầu đã tận dụng diện tích để mở rộng các nguồn thu ngoài hàng không như dịch vụ bán lẻ, kinh doanh bất động sản, bãi đỗ xe...

Động lực từ dòng vốn đầu tư và chuỗi cung ứng

Cuối cùng, các cảng hàng không đóng vai trò như "thỏi nam châm" thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI), kích thích phát triển thương mại điện tử và dịch vụ logistics xuyên biên giới, đặc biệt trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang có sự tái cấu trúc mạnh mẽ.

Hội đồng Sân bay Quốc tế (ACI World) nhận định rằng ngành hàng không đang trên đà phục hồi với sự đóng góp quan trọng từ việc tối ưu hóa các nguồn thu phi hàng không. Nhờ biên lợi nhuận cao hơn, mảng kinh doanh phi hàng không giúp củng cố và tái thiết lập sự cân bằng cho bức tranh tài chính chung. Nhờ những lợi thế vượt trội đó, nhiều mô hình kinh tế hàng không đa dạng đã ra đời, tạo nền tảng tăng trưởng bền vững. Tiêu biểu có thể kể đến Singapore Airlines gắn chặt với trung tâm logistics và hàng không Changi; Emirates Group (UAE) kết hợp cùng định hướng biến Dubai thành trung tâm chuyển tải toàn cầu; hay mô hình của Lufthansa Group (Đức), Qatar Airways (Qatar)...

Nền tảng vững chắc cho sự tăng trưởng dài hạn

Tại Việt Nam, trong bối cảnh toàn nền kinh tế đang tái cơ cấu mạnh mẽ để đáp ứng các yêu cầu phát triển mới, không gian tăng trưởng của ngành hàng không ngày càng được mở rộng với tính lan tỏa sâu rộng.

Trong số các dự án trọng điểm, Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình được quy hoạch để trở thành một trung tâm kinh tế hàng không thế hệ mới, sở hữu năng lực dẫn dắt toàn bộ chuỗi phát triển tại khu vực phía Bắc. Tọa lạc ở vị trí cửa ngõ phía Bắc, sân bay quốc tế Gia Bình nằm rất gần trung tâm Hà Nội, có kết nối trực tiếp với các hành lang kinh tế then chốt cùng hệ thống logistics - công nghiệp quy mô.

Phối cảnh Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình (Ảnh: Masterise).

Trái ngược với những cảng hàng không truyền thống, Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình tập trung phát triển 3 trụ cột cốt lõi. Đó là hệ thống hạ tầng hàng không đạt chuẩn mực cao - đóng vai trò hạt nhân vận hành và kết nối; hệ sinh thái kinh tế - logistics - thương mại giúp gia tăng giá trị; cùng không gian đô thị, dịch vụ trải nghiệm cao cấp nhằm thu hút nguồn vốn đầu tư và đội ngũ nhân sự chất lượng cao.

Song song đó, dự án sân bay Gia Bình hướng tới tạo dựng sự khác biệt về chất lượng thông qua thiết kế kiến trúc mang tính biểu tượng, độc bản và đạt tiêu chuẩn quốc tế; ứng dụng công nghệ số hóa toàn bộ lộ trình của hành khách nhằm nâng cao hiệu quả phục vụ; đồng thời định vị nơi đây thành một biểu tượng văn hóa - lịch sử mới chứ không chỉ đơn thuần là công trình hạ tầng.

Sự xuất hiện của những dự án như Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình cho thấy vai trò ngày một khẳng định của khối tư nhân trong việc thiết lập nên các mô hình kinh tế mới.

Đảm nhận vai trò nhà đầu tư của Cảng Hàng không Quốc tế Gia Bình, Công ty Cổ phần Hạ tầng Hàng không Masterise (thành viên thuộc Masterise Group) đã minh chứng năng lực triển khai các mô hình phát triển tích hợp quy mô lớn. Tầm vóc của doanh nghiệp không dừng lại ở vai trò nhà đầu tư thuần túy, mà còn thể hiện ở khả năng đồng kiến tạo và tiên phong dẫn dắt mô hình kinh tế mới — nơi mọi yếu tố từ hạ tầng, dịch vụ cho đến trải nghiệm được kết hợp nhuần nhuyễn trong một thể thống nhất.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Mời bạn tiếp tục khám phá thêm nhiều thông tin hữu ích và góc nhìn chuyên sâu qua các bài viết liên quan ngay bên dưới!