Hạ Long và tầm nhìn phát triển dựa trên kinh tế tri thức
Quảng Ninh đang chú ý đến mô hình làng đại học như một hướng đi mới để tạo thêm động lực tăng trưởng cho Hạ Long. Kinh nghiệm từ Thâm Quyến và Singapore cho thấy, khi được quy hoạch bài bản, các khu đại học tập trung có thể trở thành nền tảng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thu hút nhân tài và thúc đẩy phát triển bền vững.
Khi đô thị cần thêm động lực ngoài du lịch
Trong bối cảnh Việt Nam xác định khoa học, công nghệ và chuyển đổi số là trục động lực tăng trưởng mới, các mô hình liên kết giữa đại học, nghiên cứu và doanh nghiệp ngày càng được chú trọng. Đây được xem là giải pháp then chốt để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy nền kinh tế tri thức.
Du lịch vẫn là ngành kinh tế mũi nhọn của Quảng Ninh. Năm 2025, tỉnh ghi nhận 21,28 triệu lượt khách, trong đó khách quốc tế đạt 4,5 triệu lượt; tổng doanh thu từ du lịch ước đạt khoảng 57.000 tỷ đồng. Song song với đà tăng trưởng đó, Quảng Ninh tiếp tục mở rộng không gian phát triển đô thị.
Theo Quy hoạch tỉnh giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh định hướng phát triển hệ thống đô thị theo chuỗi ven biển, với dự báo quy mô dân số đạt khoảng 3,82–4,24 triệu người vào năm 2050. Trong đó, Hạ Long được xác định là một trong những cực tăng trưởng chủ đạo, giữ vai trò trung tâm hành chính, dịch vụ, du lịch và đổi mới sáng tạo.
Các dự án đô thị tầm cỡ như Vinhomes Global Gate Hạ Long góp phần mở rộng không gian thành phố, thu hút dân cư và các hoạt động kinh tế. Quá trình phát triển này đặt ra yêu cầu cấp thiết về hệ thống giáo dục, nghiên cứu, việc làm và không gian đổi mới nhằm phục vụ cộng đồng dân cư cùng lực lượng lao động trong dài hạn. Trước nhu cầu đó, mô hình làng đại học được nhiều quốc gia lựa chọn như một cấu phần của các cực tăng trưởng dựa trên tri thức, gắn kết đào tạo, nghiên cứu và doanh nghiệp trong một hệ sinh thái thống nhất.
Bài học từ các hệ sinh thái công nghệ quốc tế
Thâm Quyến: Từ làng chài đến trung tâm đổi mới
Thâm Quyến là một trong những minh chứng tiêu biểu nhất cho sức mạnh của mô hình làng đại học. Từ một thị trấn biên giới sống chủ yếu bằng nông nghiệp và nghề cá, Thâm Quyến vươn lên trở thành trung tâm công nghệ hàng đầu Trung Quốc. Sau giai đoạn tăng trưởng nhờ sản xuất và vốn đầu tư nước ngoài, thành phố đối mặt với bài toán nâng cấp nguồn nhân lực và năng lực nghiên cứu.
Trung tâm Đại học Thâm Quyến (UTSZ) được thành lập năm 2001 với sự tham gia của nhiều trường đại học hàng đầu Trung Quốc. Quy mô đào tạo tăng vọt từ khoảng 8.400 nghiên cứu sinh năm 2013 lên hơn 32.000 học viên vào năm 2024. Alexander Parini, Chủ tịch Ủy ban Giáo dục và Đào tạo của AmCham Việt Nam, đánh giá sự thành công lâu dài của Thâm Quyến xuất phát từ nền tảng nguồn nhân lực được vun đắp bền vững.
"UTSZ là nhân tố giúp thành phố chuyển đổi từ sản xuất phân khúc thấp sang trung tâm đổi mới sáng tạo và các ngành công nghiệp có giá trị cao", ông nhận định.
Công trình tích hợp trung tâm điều hành và thư viện phục vụ bốn trường đại học tại UTSZ, đồng thời mở cửa như thư viện công cộng cho người dân địa phương. Ảnh: RMJM
Singapore và bài học về không gian tri thức
One-North tại Singapore là ví dụ điển hình về quy hoạch không gian nhằm kết nối nghiên cứu, doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo. Cuối những năm 1990, khu vực phía tây Singapore được định hình thành một trung tâm tích hợp nghiên cứu, khởi nghiệp và không gian sống. Sau hơn hai thập kỷ vận hành, One-North thu hút hơn 8 tỷ USD vốn đầu tư, tập hợp hơn 400 doanh nghiệp, 800 startup và khoảng 50.000 lao động tri thức.
Bên cạnh đó, CleanTech Park được phát triển liền kề với Đại học Công nghệ Nanyang (NTU), mở rộng mạng lưới nghiên cứu và ứng dụng công nghệ trong các lĩnh vực năng lượng sạch và kỹ thuật tiên tiến. Giáo sư Tan Yap-Peng, người có hơn 26 năm gắn bó với NTU, mô tả sự biến đổi của One-North là "một khu vực chuyển từ định giá bằng từng mét vuông sàn công nghiệp sang đo lường bằng mật độ và chất lượng của hệ sinh thái nhân tài".
Theo ông, cộng đồng lao động tri thức có xu hướng hòa nhập công việc vào cuộc sống thay vì tách biệt hai phạm trù này. Nhóm nhân lực này ưu tiên môi trường có thể đi bộ, nhiều không gian xanh và cởi mở để trao đổi ý tưởng; đồng thời muốn sinh sống gần nơi làm việc và tiếp cận nền giáo dục chất lượng cao. One-North thành công chính vì được quy hoạch theo đúng định hướng này, với hạ tầng đa chức năng tạo nền tảng cho hệ sinh thái nhân tài bền vững.
Giáo sư Tan Yap-Peng - Hiệu trưởng của trường Đại học VinUni. Ảnh: Nhân vật cung cấp
Các mô hình tương tự trên thế giới
Xu hướng này không chỉ xuất hiện ở Thâm Quyến hay Singapore. Incheon Global Campus tại Hàn Quốc hay Dubai Knowledge Village ở UAE đều theo đuổi triết lý tập trung các cơ sở đào tạo trong cùng một khu vực để tăng cường kết nối giữa đào tạo, nghiên cứu và doanh nghiệp. Dù khác nhau về quy mô và bối cảnh địa phương, điểm chung là tư duy xây dựng không gian tri thức tích hợp như một đòn bẩy phát triển kinh tế.
Không chỉ là câu chuyện giáo dục
Ngoài vai trò cung cấp nguồn nhân lực, làng đại học còn là môi trường thuận lợi cho nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ và thu hút doanh nghiệp. Theo ông Parini, các khu vực có sự hiện diện của đại học thường dễ dàng hơn trong việc tiếp cận lao động kỹ năng cao và đối tác nghiên cứu — hai yếu tố then chốt với các ngành công nghệ và sản xuất có giá trị gia tăng lớn.
"Trong tầm nhìn 10–20 năm, một khu đổi mới sáng tạo đại học thành công có thể giúp biến Hạ Long thành trung tâm phát triển nguồn nhân lực, nghiên cứu và đổi mới, và đầu tư bất động sản bền vững bên ngoài Hà Nội và TP HCM", ông Parini nói.
Chủ tịch Ủy ban Giáo dục và Đào tạo của AmCham Việt Nam gọi các học khu gắn liền với đại học là "thỏi nam châm thu hút FDI chất lượng cao" cho các ngành công nghệ tiên tiến, bán dẫn, sản xuất thâm dụng tri thức. Khả năng tiếp cận nhân lực có kỹ năng và đối tác nghiên cứu đáng tin cậy là điều đặc biệt quan trọng với các lĩnh vực như AI và công nghệ tiên tiến, vốn đòi hỏi nguồn nhân lực được đào tạo liên tục.
Song song đó, mô hình làng đại học tạo lợi thế riêng trong quốc tế hóa giáo dục nhờ xây dựng môi trường cởi mở cho người học và nhà nghiên cứu từ nhiều nền văn hóa. "Khi bản sắc một khu vực gắn với đại học, nơi đó trở nên hấp dẫn hơn với nhân tài quốc tế, đồng thời thúc đẩy giao lưu học thuật", ông Parini cho hay.
Nhìn từ góc độ đô thị, cộng đồng học thuật còn kéo theo nhu cầu về nhà ở, y tế, dịch vụ và nhiều tiện ích xã hội. GS. Tan Yap-Peng dự báo Hạ Long có tiềm năng trở thành cái nôi đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực tiên phong như khoa học khí hậu, năng lượng tái tạo và trí tuệ nhân tạo. Với lượng lớn người trẻ lưu trú trung bình 3–5 năm, nhu cầu ăn uống, mua sắm, giải trí và dịch vụ sẽ tạo ra dòng tiêu dùng liên tục và ổn định.
Giáo sư John Evans, Viện trưởng Viện Kinh doanh Quản trị tại VinUni, bổ sung rằng bản thân cụm đại học đã là một nhà tuyển dụng lớn, mang lại nhiều cơ hội việc làm cho giảng viên, nhà nghiên cứu và đội ngũ nhân sự hỗ trợ. "Sự xuất hiện của cộng đồng quốc tế đông đảo sẽ tạo ra nhu cầu rất lớn đối với nhiều loại hình dịch vụ. Trong đó, giáo dục chất lượng cao, chăm sóc sức khỏe quốc tế, nhà ở và các dịch vụ du lịch là những lĩnh vực nổi bật nhất", ông chia sẻ.
Công viên Tri thức trong tổng thể đô thị mới
Xuất phát từ những cơ sở đó, Công viên Tri thức Toàn cầu được quy hoạch như một khu chức năng quan trọng trong tổng thể siêu đô thị Vinhomes Global Gate Hạ Long. Khu vực này có quy mô khoảng 660 ha, bao gồm các không gian dành cho giáo dục, nghiên cứu, công nghệ, văn hóa và các tiện ích công cộng. Tâm điểm là Làng Đại học, dự kiến quy tụ 7 trường đại học khoa học công nghệ quốc tế cùng hơn 30.000 sinh viên.
Phối cảnh Công viên Tri thức Toàn Cầu tại siêu đô thị Vinhomes Global Gate Hạ Long. Ảnh: Vinhomes
GS. Tan Yap-Peng cho rằng sự kết hợp giữa hạ tầng giao thông kết nối, không gian sống chất lượng và các cơ sở giáo dục — nghiên cứu có thể tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động đào tạo, hợp tác học thuật và phát triển nguồn nhân lực lâu dài. "Hiếm có nơi nào trên thế giới hội tụ được một tổ hợp mạnh mẽ giữa cảnh sắc thiên nhiên kỳ vĩ, nguồn lực học thuật tinh hoa, hạ tầng đồng bộ và dư địa phát triển lớn đến như vậy", ông nhận định về tương lai của Hạ Long.
Theo ông, yếu tố then chốt không nằm ở con số trường đại học, mà là khả năng xây dựng môi trường để sinh viên, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và các tổ chức đổi mới sáng tạo có thể tương tác thường xuyên — đặc điểm chung của hầu hết các trung tâm công nghệ thành công trên thế giới.
Dự án cũng được hưởng lợi từ quy hoạch tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội — Quảng Ninh dài khoảng 120 km, với tốc độ thiết kế 350 km/h. Tuyến đường này dự kiến rút ngắn thời gian di chuyển từ hơn hai giờ xuống còn khoảng 23 phút, qua đó nâng cao khả năng kết nối giữa Hạ Long với Hà Nội và các trung tâm công nghiệp phía Bắc, mở rộng phạm vi thu hút sinh viên, giảng viên, chuyên gia và doanh nghiệp công nghệ.
Phối cảnh siêu đô thị Vinhomes Global Gate Hạ Long. Ảnh: Vinhomes
Ông Parini cũng nhấn mạnh rằng mô hình làng đại học không đặt ra sự cạnh tranh với các ngành kinh tế hiện hữu mà thay vào đó bổ trợ cho chúng. Với Hạ Long, kinh tế tri thức và du lịch hoàn toàn có thể cùng tồn tại và cùng phát triển, khai thác những lợi thế riêng biệt của địa phương theo những hướng khác nhau.
Từ One-North của Singapore đến tổ hợp đại học tại Thâm Quyến hay Incheon, bài học chung là làng đại học không đơn thuần phục vụ đào tạo, mà còn góp phần hình thành môi trường nghiên cứu, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tạo động lực phát triển đô thị bền vững. Đây là con đường mà nhiều địa phương, trong đó có Hạ Long, đang nghiêm túc xem xét khi tìm kiếm nguồn động lực tăng trưởng mới cho giai đoạn tiếp theo.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian đọc bài viết này. Nếu bạn quan tâm đến các chủ đề về phát triển đô thị, kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo, đừng bỏ qua những bài viết liên quan ngay bên dưới.
Ý kiến bạn đọc (0)