Lý do thị trường Nhật Bản dần mất đi sức hút đối với lao động Việt Nam

Vào thời điểm giữa tháng 6, Nguyễn Nhật Tuân đã quyết định khép lại hành trình 6 năm sinh sống và làm việc tại Nhật Bản để trở về quê nhà gầy dựng lại sự nghiệp. Chàng trai 29 tuổi đến từ Bắc Ninh này đặt chân đến xứ sở hoa anh đào vào năm 2020 theo chương trình lao động kỹ năng đặc định trong lĩnh vực nông nghiệp. Dù vậy, dự định tích lũy vài trăm triệu đồng để hỗ trợ cha mẹ xây dựng nhà cửa của Tuân đã không thể hoàn thành do những biến động lớn từ chính sách.

Theo các điều khoản cư trú mới dự kiến chính thức áp dụng từ tháng 4/2027, các cá nhân muốn gia hạn thị thực bắt buộc phải đạt năng lực Nhật ngữ trong khoảng từ N4 đến N2. Tuân chia sẻ rằng tư cách lưu trú của bản thân có thời hạn tối đa là 5 năm, và việc phải tham gia sát hạch lấy chứng chỉ tiếng Nhật là một thử thách quá lớn đối với một người chỉ thuần túy làm công việc đồng áng như anh.

Những rào cản từ chính sách mới và áp lực chi phí leo thang

Bên cạnh đó, gánh nặng về tài chính xuất phát từ đợt điều chỉnh các khoản phí hành chính của chính quyền sở tại bắt đầu từ tháng 7/2026 cũng trở thành nguyên nhân thúc đẩy anh hồi hương. Cụ thể, mức phí áp dụng cho việc chuyển đổi tư cách hoặc gia hạn thời gian lưu trú đã tăng mạnh từ mức 10.000 yen lên khung trần tối đa là 100.000 yen (tương đương khoảng 16 triệu đồng). Đối với những người lao động phải thực hiện thủ tục gia hạn visa đều đặn mỗi năm như Tuân, khoản lệ phí mới này đã chiếm tới 60% tổng thu nhập hàng tháng của họ.

Với mức thù lao thực tế hiện tại là 170.000 yen mỗi tháng (khoảng 27,5 triệu đồng), sau khi trừ đi các khoản chi tiêu sinh hoạt dao động từ 15-16 triệu đồng, số tiền tích lũy còn lại chẳng đáng là bao. Anh bộc bạch rằng nếu tiếp tục bám trụ và phải gánh thêm các chi phí gia tăng này, kế hoạch xây nhà cho đấng sinh thành ở quê có thể sẽ phải kéo dài thêm từ 10 đến 20 năm nữa.

Vào tháng 6/2026, Nguyễn Nhật Tuân, 29 tuổi, đã quyết định rời bỏ thị trường Nhật Bản để quay về nước sau khoảng thời gian 5 năm gắn bó. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Bài toán kinh tế đè nặng lên các hộ gia đình

Những biến động kinh tế này cũng gây ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống của các hộ gia đình người Việt đang sinh sống tại Nhật. Đầu tháng 6, chị Đỗ Thị Hương, 35 tuổi, cùng đứa con 3 tuổi của mình đã rời tỉnh Miyagi để quay trở về Việt Nam sau gần một thập kỷ định cư.

Chồng chị đảm nhận công việc kỹ sư xây dựng, còn chị hoạt động trong lĩnh vực dịch thuật tự do, mang lại tổng thu nhập cho gia đình khoảng 320.000 yen (tương đương 50 triệu đồng) mỗi tháng. Trước đây, họ có thể để dành được khoảng 30-35 triệu đồng hằng tháng. Tuy nhiên, tính từ giai đoạn cuối năm 2025, làn sóng tăng giá hàng hóa liên tục đã làm đảo lộn kế hoạch chi tiêu. Số liệu từ đơn vị nghiên cứu Teikoku Data Bank chỉ ra rằng, từ ngày 1/6/2026, giá của hơn 1.000 nhu yếu phẩm thực phẩm tại Nhật đã điều chỉnh tăng trung bình 14%, và có thêm gần 2.300 mặt hàng khác tiếp tục tăng giá vào tháng 7. Dù đã cố gắng tiết kiệm tối đa, tổ ấm của chị Hương vẫn phải chi trả trên 30 triệu đồng cho các sinh hoạt phí mỗi tháng.

Do tính chất của visa diện gia đình bị hạn chế về thời gian lao động, chị Hương không thể tìm cách gia tăng thu nhập. Khó khăn càng chồng chất khi học phí tại các trường học song ngữ dành cho trẻ em 3 tuổi ở xứ sở phù tang chạm mốc 20 triệu đồng mỗi tháng. Hệ quả là hai vợ chồng đã lựa chọn phương án đưa gia đình về nước.

Chị chia sẻ rằng ngoài những áp lực to lớn về mặt tài chính, chị cũng mong muốn con cái được sống gần gũi với người thân và phát triển trong môi trường văn hóa Việt Nam.

Sự sụt giảm sức hút của thị trường việc làm Nhật Bản

Quyết định hồi hương của Tuân và chị Hương là minh chứng rõ nét cho thấy thị trường việc làm tại Nhật Bản đang dần mất đi vị thế hấp dẫn đối với nguồn nhân lực đến từ Việt Nam. Ông Nguyễn Đức Việt, người đảm nhận vị trí Tổng giám đốc Công ty Phát triển nguồn nhân lực MD Việt Nam, thông tin rằng trong 6 tháng đầu năm 2026, số lượng hồ sơ đăng ký thị thực thực tập sinh tại doanh nghiệp của ông đã sụt giảm mạnh từ 30% đến 50%.

Theo đánh giá của ông, phân khúc các gia đình có mức thu nhập tầm trung thường xu hướng quay về nước sớm hơn vì mức chi phí sinh hoạt tăng cao đã vượt quá khả năng cân đối tài chính của họ. Ông Việt nhận định thêm rằng để một hộ gia đình có thể sinh sống và phát triển bền vững tại Nhật trong bối cảnh hiện nay, tổng thu nhập của họ phải nằm trong khoảng từ 500.000 đến 700.000 yen mỗi tháng, đồng thời ít nhất một thành viên phải có bằng đại học và sở hữu trình độ tiếng Nhật từ N2 trở lên.

Một khảo sát do đơn vị cung ứng dịch vụ nhân sự Mynavi Global (Nhật Bản) phát hành vào ngày 7/7 cho thấy tỷ lệ nhân công nước ngoài có nguyện vọng gắn bó lâu dài tại quốc gia này đã sụt giảm 18,4 điểm phần trăm khi đặt lên bàn cân với năm 2025. Đáng chú ý, có 12,7% số người được hỏi bày tỏ mong muốn trở về nước ngay trong vòng một năm tới, ghi nhận mức tăng 4,2 điểm phần trăm.

Sau gần 10 năm sinh sống tại tỉnh Miyagi, chị Đỗ Thị Hương, 35 tuổi, đã quyết định hồi hương vào tháng 6/2026. Ảnh: Nhân vật cung cấp

Xu hướng phân hóa và những cơ hội còn sót lại

Bà Yoshimizu Jiho, người giữ cương vị Chủ tịch Hội Hỗ trợ Cộng sinh Nhật - Việt (NPO Nichi-Viet Tomoiki Shienkai), chia sẻ rằng qua hai năm gần đây, lực lượng thực tập sinh kỹ năng tại Nhật Bản đã giảm đi khoảng 20.000 người. Kể từ thời điểm các quy định mới được đưa vào áp dụng, một số đơn vị môi giới lao động đã tìm cách lách luật bằng việc đưa nhân công sang nước bạn dưới danh nghĩa kỹ sư nhưng thực chất lại làm các công việc tay chân. Việc phải gánh khoản chi phí môi giới đắt đỏ, kết hợp với thu nhập thực tế không như mong đợi và các rào cản pháp lý siết chặt đã buộc nhiều người phải chọn con đường về nước.

Mặc dù vậy, bà Yoshimizu Jiho cũng khẳng định rằng đối với những cá nhân có sự đầu tư bài bản và chuẩn bị kỹ lưỡng về cả năng lực chuyên môn lẫn trình độ ngôn ngữ, đây vẫn là một thị trường mang lại nguồn thu nhập hấp dẫn.

Trường hợp của Hồng Nhung, 28 tuổi, đến từ Nam Định, là một ví dụ điển hình. Cô hoạt động trong mảng truyền thông, còn người bạn đời của cô là một kỹ sư xây dựng. Nhờ có bằng tốt nghiệp đại học cùng chứng chỉ tiếng Nhật N2, cặp đôi này sở hữu tổng thu nhập vượt mức 80 triệu đồng mỗi tháng. Nhung kể lại rằng họ đã phải trải qua một chặng đường dài nỗ lực để đạt được vị trí công việc có mức lương xứng đáng, đi kèm các chế độ đãi ngộ như hỗ trợ thai sản, miễn phí tiền nhà ở và chi phí đi lại.

Vào tháng 6/2026, chị Đỗ Thị Hương, 35 tuổi, quê ở Bắc Ninh, đã có những lời tâm sự về một trong các lý do khiến chị quyết định rời nước Nhật. Video: Nhân vật cung cấp

Tương lai của thị trường nhân lực tại xứ sở hoa anh đào

Thực trạng đối lập kể trên phản ánh rõ nét sự phân hóa đang diễn ra mạnh mẽ trên thị trường lao động Nhật Bản. Bà Yoshimizu Jiho đưa ra quan điểm rằng quốc gia này không còn là điểm đến lý tưởng để những lao động phổ thông có thể nhanh chóng làm giàu. Nếu chính quyền tiếp tục áp dụng các khoản phí hành chính đắt đỏ, họ cần phải xem xét nâng cao mức lương tối thiểu cùng các chính sách phúc lợi xã hội sao cho tương xứng.

Bà nhấn mạnh rằng điều cốt lõi là cần nhìn nhận người lao động nước ngoài như những thành viên đóng góp vào sự phát triển chung của xã hội, thay vì chỉ xem họ là nguồn nhân công giá rẻ. Bà cũng dự báo rằng xu hướng chuyển dịch nhân sự này có thể sẽ khiến cho cuộc khủng hoảng thiếu hụt nguồn nhân lực kéo dài trong các ngành nghề trọng điểm như sản xuất công nghiệp, xây dựng, chăm sóc y tế - điều dưỡng và dịch vụ ăn uống tại Nhật Bản trở nên trầm trọng hơn.

Về phần những người chọn con đường quay trở lại quê hương, sau khi về nước với khoản tiền tích lũy 500 triệu đồng sau 6 năm làm việc, Tuân đã tự đứng ra mở một cửa hàng bán lẻ đồ tiêu dùng nội địa Nhật Bản ngay tại quê nhà Bắc Ninh. Trong khi đó, chị Hương lựa chọn ở lại Việt Nam để phát triển công việc kinh doanh kết hợp làm sáng tạo nội dung, còn chồng chị tạm thời quay lại Nhật Bản nhằm hoàn tất nốt hợp đồng kỹ sư ngắn hạn trước khi chính thức trở về đoàn tụ cùng gia đình.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Hy vọng những thông tin trên đã mang đến cho bạn một góc nhìn toàn diện về thực trạng lao động hiện nay. Xin mời các bạn tiếp tục đón đọc và khám phá thêm những bài viết phân tích chuyên sâu có liên quan ở ngay phía dưới.