Những điểm cải biên của Christopher Nolan trong tác phẩm điện ảnh 'The Odyssey'

Góc nhìn mới của đạo diễn tài ba về kiệt tác sử thi kinh điển

Trái ngược với việc để các vị thần Hy Lạp lộ diện trực tiếp như trong thi phẩm gốc, nhà làm phim Christopher Nolan đã tinh tế gợi mở hình ảnh của họ thông qua các hiện tượng thiên nhiên huyền bí trong dự án điện ảnh "The Odyssey".

* Bài viết tiết lộ nội dung phim

Ngay từ giai đoạn công bố những thước phim đầu tiên, tác phẩm The Odyssey đã nhanh chóng trở thành tâm điểm bàn luận bởi vô số điểm khác biệt so với thiên sử thi lừng danh của đại thi sĩ Homer. Đánh giá từ giới chuyên môn cho thấy, vị đạo diễn lừng danh đã thực hiện hàng loạt tinh chỉnh liên quan đến tuyến nhân vật, các tình tiết then chốt cùng phương thức dẫn chuyện nhằm tối ưu hóa thời lượng, đồng thời khắc họa sâu sắc hơn quan điểm cá nhân về đề tài chiến tranh.

Trailer "The Odyssey", ra rạp Việt ngày 17/7. Video: Universal Pictures Vietnam

Những thay đổi mang tính bước ngoặt trong tuyến nhân vật chính

### Mối quan hệ giữa Penelope và Telemachus

Một trong các nét chấm phá khác biệt nhất của Christopher Nolan đến từ cách khắc họa nhân vật người vợ Penelope cùng đứa con trai Telemachus của Odysseus. Tại thi phẩm gốc từ Homer, Telemachus từng không ít lần buông lời trách móc người mẹ. Trong phân cảnh Penelope bày tỏ mong muốn người hát rong ngưng thể hiện những giai điệu gợi lại ký ức đau thương từ các chiến binh trở về sau cuộc chiến thành Troy để chuyển sang một bài ca khác, người con trai đã thẳng thừng yêu cầu bà lui về phòng riêng tiếp tục công việc dệt vải liệm, đồng thời đưa ra tuyên bố rằng mọi quyết định trọng đại đều thuộc về nam giới. Chi tiết này phản ánh rất rõ nét tư tưởng trọng nam khinh nữ đặc trưng của thời kỳ Hy Lạp cổ đại.

Đến với phiên bản điện ảnh, nhà rạp đã đảo ngược hoàn toàn vị thế của hai mẹ con. Penelope thường xuyên chấn chỉnh Telemachus bởi thái độ thiếu chín chắn, qua đó bộc lộ trọn vẹn uy quyền cùng bản lĩnh của một hoàng hậu trong những ngày tháng người chồng vắng bóng. Bà thậm chí còn kiên quyết khẳng định nếu nắm trọn quyền hành trong tay, bà sẵn sàng thiêu sống tất cả những kẻ cầu hôn đang mưu đồ chiếm đoạt ngai vàng. So với hình mẫu trong nguyên tác, Penelope được xây dựng với hình ảnh chủ động, quyết đoán và kiên cường hơn hẳn khi đối mặt với sóng gió của vương quốc.

Anne Hathaway vào vai Penelope (trái), còn Tom Holland đóng Telemachus. Ảnh: Universal Pictures

### Vai trò của Sinon và phản diện Antinous

Thực tế nhân vật Sinon hoàn toàn không xuất hiện trong áng thơ của Homer mà thuộc về bản sử thi Aeneid do tác giả Virgil sáng tác. Theo truyền thuyết dân gian, người quân nhân Hy Lạp này đã dùng mưu trí để khiến quân dân thành Troy mắc bẫy, đưa con ngựa gỗ vào sâu bên trong thành. Khi đưa lên màn ảnh rộng, nhà làm phim đã biến chuyển Sinon (do Elliot Page thể hiện) thành một anh chàng chăn cừu sinh sống tại Ithaca, người đã đi quân dịch thay cho Antinous rồi bị Odysseus thuyết phục hy sinh bản thân để kế hoạch diễn ra trơn tru. Khi trút hơi thở cuối cùng, hương linh của Sinon đã tái ngộ Odysseus nơi âm phủ và gửi gắm vị tướng mang kỷ vật về lại cho Antinous như một lời nhắc nhở sâu sắc về sự đớn hèn của hắn.

Đạo diễn đã khéo léo thông qua nhân vật Sinon để làm bật lên quá khứ bất hảo của Antinous. Việc Sinon phải thế chỗ Antinous ra chiến trường đã bóc trần bản chất nhút nhát, luôn né tránh trách nhiệm của Antinous. Tình tiết này đồng thời cũng soi sáng cho động cơ và tham vọng chiếm đoạt vương quyền của nhân vật này trong suốt quãng thời gian Odysseus mất tích.

### Xuất thân của Helen và Clytemnestra

Ở phiên bản này, Helen thành Troy cùng Clytemnestra lại là hai chị em sinh đôi thay vì mối quan hệ cùng cha khác mẹ như nguyên tác mô tả. Helen vốn là bạn đời của vua Menelaus vùng Sparta, đồng thời được xem như ngọn nguồn bùng nổ cuộc chiến thành Troy khốc liệt sau khi cô quyết định rời bỏ Sparta để đi theo hoàng tử Paris. Trong khi đó, Clytemnestra là người chị gái của Helen, kết duyên cùng Agamemnon — vị quốc vương xứ Mycenae nắm quyền chỉ huy liên quân Hy Lạp trong trận chiến. Sau thời khắc Agamemnon khải hoàn trở về, Clytemnestra đã trở thành người nắm giữ và định đoạt số phận của ông.

Nữ diễn viên Lupita Nyong'o cùng lúc đảm nhận cả hai vai diễn, trong đó hình ảnh nhân vật Helen gây ấn tượng mạnh với một vết sẹo lớn trên mặt, tượng trưng cho những vết thương sâu sắc mà chiến tranh thành Troy tàn phá. Quyết định giao vai biểu tượng vẻ đẹp thần thoại Hy Lạp cho một minh tinh da màu từng châm ngòi cho những tranh cãi trái chiều từ công chúng khi nhiều người cho rằng nhân vật này bắt buộc phải do diễn viên da trắng thủ vai. Chia sẻ trên tạp chí Elle, nữ minh tinh khẳng định cô đặt trọn niềm tin vào tầm nhìn nghệ thuật của Christopher Nolan và không muốn đưa ra lời phân bua trước các phản ứng từ dư luận. Về phần mình, vị đạo diễn giải thích ông lựa chọn Nyong'o bởi khả năng lột tả xuất sắc những nét tính cách cốt lõi của nhân vật.

Sự biến chuyển trong các chuyến phiêu lưu và tạo hình các thế lực

### Diện mạo tộc người khổng lồ Laestrygonians

Laestrygonians vốn là một chủng tộc ăn thịt người hung tợn, mang trong mình dòng máu của thần biển Poseidon. Chúng đã ném những tảng đá khổng lồ tấn công dồn dập vào hạm đội của Odysseus, đánh nát 11 trong tổng số 12 con tàu và tước đi mạng sống của rất nhiều thủy thủ. Trong tác phẩm điện ảnh, chủng tộc Laestrygonians được tái hiện là những chiến binh khoác giáp trụ, biết lợi dụng thân cây rừng để dựng nên các chiếc lồng giam cầm đoàn người khai phá.

Trả lời phỏng vấn trên tạp chí Empire, nhà làm phim chia sẻ rằng những cuộc chạm trán nảy lửa trên hành trình gian nan của Odysseus không đơn thuần tạo ra các phân cảnh nghẹt thở mà còn đóng vai trò như một bài kiểm tra tâm lý dành cho nhân vật chính. Nhận định về tộc Laestrygonians, ông nhấn mạnh mục đích của trích đoạn này — tương tự như thi phẩm gốc — là xoáy sâu vào những hoài nghi xung quanh năng lực chèo lái và lãnh đạo của Odysseus.

Odysseus đối đầu tộc Laestrygonians trong phim. Ảnh: Universal Pictures

### Nhiều chặng bị lược bỏ

Nhằm rút gọn pho sử thi đồ sộ dài hơn 600 trang gói gọn trong thời lượng chiếu gần ba tiếng đồng hồ, Nolan buộc phải cắt giảm một số chặng dừng chân trong hải trình của Odysseus. Sau khi trôi dạt vào vùng đất Scheria, vị tướng được công chúa Nausicaa dẫn dắt tới diện kiến quốc vương Alcinous cùng hoàng hậu Arete. Cảm kích trước những hồi ức bi kịch về cuộc chiến thành Troy, họ đã tài trợ một con thuyền để giúp Odysseus thẳng tiến về Ithaca. Dù vậy, nhánh nội dung này đã bị loại bỏ hoàn toàn trên màn ảnh.

Vị đạo diễn cũng lược đi chi tiết tại hòn đảo Hoa Sen (Lotus-Eaters). Trong cuốn sách gốc, các thủy thủ khi trót ăn phải loài hoa sen đã chìm vào quên lãng, đánh mất khao khát trở về quê cha đất tổ, khiến Odysseus phải dùng sức mạnh cưỡng chế họ lên tàu. Tuy nhiên ở bộ phim, người nếm trải hoa sen lại chính là Odysseus. Nhân vật đã bị Calypso ép dùng loài thực vật này nhằm xóa tan ý chí quay về lại Ithaca trong tâm trí ông.

### Chi tiết "Không ai cả" không có trong phim

Trong mạch truyện gốc, thời điểm đối đầu trực diện với gã khổng lồ độc nhãn Polyphemus, Odysseus đã mưu trí tự xưng danh là "Không ai cả" ("Outis" trong ngôn ngữ Hy Lạp cổ). Khi bị đâm mù mắt, Polyphemus gào lên cầu cứu: "Outis đang giết ta". Những sinh vật khổng lồ Cyclops khác khi nghe thấy lại hiểu theo nghĩa đen, cho rằng Polyphemus đang chịu sự trừng phạt từ thần linh hoặc tự chuốc lấy tai họa nên đã không tới ứng cứu. Nhờ đó, Odysseus cùng các chiến hữu đã thoát khỏi hang động bằng cách đu mình dưới bụng đàn cừu.

Chia sẻ tại chương trình The Daily Show, Christopher Nolan thổ lộ ông từng rất muốn đưa màn đánh tráo ngôn từ tài tình này lên phim nhưng đành hủy bỏ vì rào cản chuyển ngữ quá lớn. Theo nhận định của đạo diễn, sự đắt giá của tình tiết phụ thuộc hoàn toàn vào tiếng Hy Lạp cổ cùng các tầng nghĩa phức tạp của ngôn ngữ gốc, dẫn đến việc khó giữ nguyên giá trị khi dịch thuật sang tiếng Anh. Rốt cuộc trên phim, nhóm nhân vật đã ngụy trang bằng các cành cây để tháo chạy khỏi hang sau khi khiến Polyphemus đui mù.

Sự thay đổi về tâm lý và mối quan hệ nhân vật

### Đời sống tình cảm của Odysseus

Trong thi phẩm của Homer, vị anh hùng từng vướng vào mối quan hệ tình cảm kéo dài suốt bảy năm với nữ thần Calypso khi bị giam giữ trên hòn đảo của bà. Sau chặng đường đó, ông cũng chấp nhận ăn ở cùng phù thủy Circe nhằm đổi lấy sự tự do cho các đồng đội khỏi những lời nguyền quái ác. Christopher Nolan đã gạt bỏ toàn bộ những chi tiết này, khắc họa hình ảnh một Odysseus kiên định, một lòng hướng về người vợ Penelope.

Nhân vật bị mắc kẹt trên hòn đảo của Calypso do vô tình ăn phải hoa sen chứ không hề tự nguyện ở lại. Lúc đối đầu với Circe, ông không hề khuất phục trước nữ thần mà đã khéo léo bắt em gái của bà làm con tin, ép buộc Circe phải hóa giải toàn bộ phép thuật trên người các thủy thủ. Cách xây dựng tình tiết này tôn vinh bản tính trung thủy của Odysseus, biến ước vọng trở về mái ấm gia đình trở thành động lực cốt lõi xuyên suốt hành trình.

### Sự xuất hiện của các vị thần

Bên cạnh Athena (Zendaya đóng), Calypso, Circe và Hades, vô số thực thể thần thoại Hy Lạp nổi tiếng như Zeus, Poseidon, Ino hay Heracles đều hoàn toàn vắng bóng trong bản điện ảnh. Thần Hermes — nhân tố mang tính quyết định từng giải cứu Odysseus khỏi hòn đảo của Calypso và trao ban loài thảo dược nhiệm màu giúp chống lại bùa phép của Circe — cũng không được đưa vào câu chuyện.

Khi trao đổi với tờ Time, Nolan thừa nhận ông từng suy tính đến việc cho các vị thần giáng thế trực diện, nhưng cuối cùng lựa chọn phương án chỉ hé lộ họ thông qua các biểu tượng cùng những chi tiết ẩn dụ được cài cắm tinh tế. Ông lý giải rằng dưới thời kỳ Đồ đồng, những trận giông bão, ngọn sóng dữ hay bình minh rực rỡ đều được con người coi là điềm báo từ các đấng tối cao. Thay vì khắc họa các vị thần bằng hình dáng cụ thể, ông muốn khán giả tự mình cảm nhận sự hiện diện thiêng liêng ấy thông qua sức mạnh của tự nhiên.

Những thay đổi ở giai đoạn cao trào

### Cuộc phục kích Telemachus

Trong sử thi Homer, Antinous cùng phe cánh cầu hôn Penelope đã lập kế hoạch giăng bẫy phục kích Telemachus trên đường anh trở về từ chuyến đi dò hỏi tin tức của cha, bằng cách chực chờ trên một chiếc thuyền gần đảo Asteris. Nhờ nhận được lời cảnh báo từ thần Athena, Telemachus đã chủ động thay đổi hải trình và thoát khỏi bàn tay sát thủ.

Trái lại trong phim, Antinous lựa chọn túc trực tại Ithaca, còn Telemachus cùng người cố vấn Mentor lại bị phục kích ngay tại một ngôi đền thờ thần Apollo. Mentor đã ngã xuống, trong khi Telemachus may mắn thoát chết trong gang tấc nhờ sự can thiệp kịp thời từ Odysseus — người lúc này đang cải trang thành một kẻ ăn xin nghèo khổ.

Tạo hình của Robert Pattinson trong vai phản diện Antinous. Ảnh: Universal Pictures

### Nhân vật Laertes

Một trong những điểm cải biên vô cùng lớn là sự biến mất hoàn toàn của nhân vật Laertes — người cha kính yêu của Odysseus và cũng là cựu vương xứ Ithaca. Ông chính là người mà Penelope đã vịa lý do dệt tấm vải liệm để trì hoãn các lời cầu hôn, đồng thời bí mật gỡ bỏ từng sợi chỉ mỗi khi đêm xuống nhằm qua mắt những kẻ dâm ô.

Quá đỗi u âu vì người con trai biền biệt mất tích suốt 20 năm cùng sự ra đi của người vợ Anticlea, Laertes đã rời bỏ hoàng cung để tìm về chốn nông trại sống cuộc đời ẩn dật. Màn hội ngộ giữa hai cha con vốn được xem là một trong những phân đoạn giàu cảm xúc nhất của thiên sử thi. Khi đó, Odysseus ban đầu còn giả dạng thành kẻ xa lạ để thử thách tấm lòng của cha trước khi chính thức công khai danh tính. Sau khi nhân vật chính quét sạch nhóm cầu hôn, người nhà của chúng đã kéo đến đòi nợ máu. Laertes đã trực tiếp cầm binh khí, kết liễu Eupeithes — cha của Antinous — trước khi nữ thần Athena can thiệp để khép lại cuộc đổ máu.

### Trận chiến cuối phim

Nolan đã thay đổi sâu sắc diện mạo đoạn kết cao trào khi Odysseus ra tay trừng phạt những kẻ dâm ô đòi cầu hôn Penelope. Sau màn giương cung thần kỳ bắn xuyên qua hàng loạt khe rìu, Odysseus đã đả bại các đối thủ dù bản thân không ít lần rơi vào tình thế hiểm nghèo. Telemachus chỉ đóng góp một phần nhỏ bằng việc hạ gục Melanthius — kẻ âm thầm tiếp tế binh khí cho phe địch. Nhiều kẻ đã chủ động buông vũ khí hàng phục khi chứng kiến sức mạnh vô song của Odysseus, trong khi các nữ nô lệ đều được bao dung tha mạng.

Trận quyết chiến trong sử thi lại mang màu sắc tàn khốc và đẫm máu hơn nhiều. Telemachus kề vai sát cánh bên cha, cùng sự trợ lực từ hai người người hầu trung thành và thần Athena để tận diệt toàn bộ dàn kẻ thù. Tiếp đó, Odysseus và Telemachus bắt buộc những nữ nô lệ từng phản bội đi lại với kẻ thù phải lau dọn sạch sẽ những vệt máu dính trên sàn trước khi đem họ đi treo cổ xử tử, còn riêng Melanthius phải chịu một kết cục trừng phạt thê thảm nhất.

Chưa dừng lại ở đó, khi Odysseus quay về, Penelope vẫn chưa trọn niềm tin vào danh tính của ông. Bà đã thử thách bằng cách yêu cầu người hầu di chuyển chiếc giường cưới. Odysseus ngay lập tức giải thích rằng chiếc giường ấy do chính tay ông đẽo gọt từ một gốc cây ôliu vẫn đang cắm sâu rễ dưới lòng đất nên không thể xê dịch, qua đó giúp Penelope vỡ òa nhận ra người đấng quân vương của đời mình.

Chân thành cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài phân tích chi tiết này. Hy vọng những thông tin trên đã mang đến cho bạn góc nhìn sâu sắc hơn về tác phẩm, và mời bạn tiếp tục khám phá thêm các bài viết hấp dẫn khác ngay phía dưới!