Ký ức đau thương về trận oanh tạc bịt kín hang Đá Sập, vùi lấp những người lính quả cảm

Một trận oanh tạc khốc liệt của không quân Mỹ vào năm 1969 đã san phẳng hệ thống hang động trên dãy núi Sơn Gà tại Đà Nẵng, chôn vùi hàng chục chiến sĩ đang làm nhiệm vụ dưới lớp đất đá dày đặc.

Vùng đất Lâm Tây thuộc xã Hà Nha sở hữu mạng lưới hang đá tự nhiên vô cùng hiểm trở, được bao bọc bởi những cánh rừng già nguyên sinh trên dãy Sơn Gà. Trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, hang Thương Nghiệp (hay còn được biết đến với tên gọi hang Đá Sập, ký hiệu K600) đóng vai trò là căn cứ quân sự đặc biệt quan trọng. Nơi đây vừa là điểm trú quân, trạm cứu chữa thương binh, vừa là cung đường trung chuyển nhu yếu phẩm của nhiều lực lượng chủ lực, trong đó có Đoàn Pháo binh 575 thuộc Mặt trận 44 Quảng Đà.

Hà Nha nằm ngay sát cứ điểm Thượng Đức - nơi được mệnh danh là "cánh cửa thép" của quân đội Mỹ và chính quyền Việt Nam Cộng hòa. Việc lực lượng giải phóng tổ chức tập kết và vận chuyển lương thực từ điểm nút này xuống vùng đồng bằng có ý nghĩa vô cùng then chốt. Hoạt động này không chỉ phá vỡ thế bao vây cô lập của kẻ địch, tiếp thêm nguồn lực cho phong trào du kích địa phương, mà còn xây dựng một bàn đạp hậu cần vững chắc sát sườn căn cứ quân sự khổng lồ tại Đà Nẵng, tạo tiền đề cho cuộc tổng tiến công giải phóng miền Nam.

Hang Đá Sập với địa hình hiểm trở. Ảnh: Quang Cường

Giây phút sinh tử dưới cơn mưa bom dội xuống núi Sơn Gà

Theo trí nhớ của Thượng tá Lê Huy Từ, nguyên trợ lý tài chính của Đoàn Pháo binh 575 (thuộc Mặt trận 44 Quảng Đà), các hang đá nhỏ tại đây là nơi trú ẩn của nhóm từ 3 đến 5 người, riêng những hang lớn như Thương Nghiệp có sức chứa lên tới hàng chục chiến sĩ, được tận dụng để làm kho dự trữ lương thực, thực phẩm chi viện cho đồng bằng và các vùng căn cứ cách mạng phía Tây.

Vào thời điểm lực lượng trên núi rơi vào cảnh thiếu thốn lương thực, ông Từ được giao trọng trách mang kinh phí đi phân phát cho các đơn vị để thu mua nông sản như ngô, khoai, sắn từ người dân địa phương. Sáng ngày 25/4/1969, một lượng lớn bộ đội, nhân viên y tế cùng dân thường đang tập trung tại hệ thống hang động trên núi Sơn Gà. Đến khoảng 10 giờ sáng, khói từ bếp nấu ăn của đơn vị vô tình bốc lên cao và bị máy bay trinh sát OV-10 Bronco của quân đội Mỹ phát hiện.

Chỉ ít phút sau đó, một phi đội tiêm kích phản lực F4 - xuất phát từ sân bay Đà Nẵng hoặc từ hàng không mẫu hạm thuộc Hạm đội 7 ngoài Biển Đông - đã ập đến và liên tục quần thảo trên bầu trời Sơn Gà. Các cặp chiến đấu cơ liên tục thay phiên nhau trút bom xuống dãy núi, tạo nên những tiếng nổ đanh tai kéo dài suốt từ 11 giờ trưa đến khoảng 13 giờ chiều.

Trong lúc bom đạn trút xuống như trút nước, ông Từ cùng một đồng nghiệp bên quân y đã nhanh chóng di chuyển vào một hang đá nhỏ cách hang Thương Nghiệp khoảng 500 m về phía Đông để né tránh. Khi trận oanh tạc chuẩn bị kết thúc, một quả bom nặng chừng 250 kg đã lao thẳng xuống trần hang của ông nhưng may mắn va chạm vào một khối đá lớn, khiến ngòi nổ bị bẹp và không kích hoạt. Thượng tá Từ xúc động nhớ lại bản thân đã thoát khỏi lưỡi hái tử thần trong tơ kẽ tóc, song rất nhiều hang động xung quanh đã bị phá hủy hoàn toàn.

Sau đợt oanh kích tàn khốc, hàng loạt hang động bị san phẳng, các khối đá khổng lồ đổ ập xuống bịt kín toàn bộ lối ra vào. Dù nghe thấy những âm thanh kêu cứu vô vọng vọng ra từ các khe đá, lực lượng bên ngoài vẫn bất lực không thể tiếp cận. Trận đánh này đã cướp đi sinh mạng của hàng chục chiến sĩ, trong đó riêng Đoàn Pháo binh 575 ghi nhận có 6 người con mãi mãi nằm lại bên trong hang Thương Nghiệp.

Vài ngày sau đó, ông Từ cùng các đồng đội cố gắng quay lại hiện trường nhưng những tảng đá khổng lồ xếp chồng lên nhau đã chặn đứng mọi lối vào. Hang Thương Nghiệp sụp đổ từ đó và được mọi người gọi bằng cái tên mới là hang Đá Sập. Do địa điểm này đã bị lộ, lực lượng kháng chiến quyết định không tiếp tục tập kết nhu yếu phẩm tại các hang đá ở Hà Nha mà chuyển sang tìm kiếm các vị trí an toàn khác.

Thượng tá Lê Huy Từ hiện là Phó ban liên lạc Đoàn Pháo binh 575. Ảnh: Nguyễn Đông

Hành trình băng rừng vượt dốc tìm lại đồng đội trong thời bình

Khi đất nước hòa bình, do nhiều rào cản khách quan, phải đợi tới tận năm 2000 Thượng tá Lê Huy Từ mới có cơ hội trở lại chốn xưa. Đứng trước cảnh hoang tàn của hang Đá Sập, ông chỉ biết thắp nén tâm hương với nỗi lòng đau đáu khi không thể đưa hài cốt của những người đồng chí ra khỏi những khối đá nặng hàng ngàn tấn.

Dẫu vậy, những người lính thời bình vẫn kiên trì thực hiện nghĩa cử cao đẹp. Trong khuôn khổ chiến dịch "500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", Bộ Chỉ huy quân sự TP Đà Nẵng đã xây dựng kế hoạch chi tiết và tổ chức hội thảo khoa học vào ngày 16/6 trước khi tiến hành khai quật nhằm đảm bảo độ chính xác cũng như an toàn tuyệt đối cho lực lượng tham gia.

Lực lượng quân sự thành phố đã huy động 54 cán bộ, chiến sĩ tham gia công tác bảo vệ và hỗ trợ hậu cần. Đảm nhận nhiệm vụ trực tiếp đào bới sâu bên trong lòng hang là một tổ công tác đặc biệt gồm 12 chiến sĩ tinh nhuệ thuộc Phân đội 3, Đội tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ. Trước khi bắt tay vào việc, lực lượng công binh đã rà phá và thu gom thành công hàng chục quả bom mìn, đạn cối cùng đạn pháo 105 ly còn sót lại quanh khu vực cửa hang.

Theo chia sẻ của Thiếu tá Nguyễn Văn Lâm, Phân đội trưởng Phân đội 3 thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng, việc tiếp cận hiện trường vô cùng gian nan. Cả đội phải đi bộ hơn một giờ đồng hồ để vượt qua những dốc đá thẳng đứng từ chân núi lên. Cái nóng như thiêu như đốt của miền Trung cùng những trận mưa rừng trơn trượt liên tục thử thách lòng quả cảm của các chiến sĩ. Lối vào hang vô cùng hẹp, chỉ vừa đủ cho một người chui qua, xung quanh bị cây cối um tùm che khuất.

Thiếu tá Lâm cho biết thêm, do bên trong hang hoàn toàn tối tăm, các chiến sĩ phải đeo đèn pin trên đầu suốt cả ngày. Mỗi khi gặp những khối đá đổ sập chắn đường, anh em phải dùng xà beng kiên trì nạy và di chuyển từng khối đá lớn ra ngoài.

Trải qua hơn mười ngày đêm miệt mài rà soát và sàng lọc kỹ lưỡng từng vạt đất dưới những dòng nước ngầm lạnh buốt, tổ công tác bắt đầu tìm thấy những kỷ vật quen thuộc như ca nhôm, bình tông đựng nước, dép cao su, võng và tăng che mưa của bộ đội. Những dấu vết này khẳng định hướng tìm kiếm của đội là hoàn toàn chính xác.

Nhiều di vật của các liệt sĩ được tìm thấy trong hang Đá Sập. Ảnh: Nguyễn Đông

Đón các anh trở về lòng đất mẹ

Vào ngày 13/7, bộ hài cốt đầu tiên còn tương đối nguyên vẹn đã được tìm thấy. Giữa không gian lạnh lẽo của hang đá, nén hương thơm được thắp lên trong sự tôn kính. Những người lính lặng mình trước hương hồn người đi trước, chắp tay cầu nguyện anh linh các anh chỉ đường dẫn lối để tìm thêm những đồng đội khác. Trong những giờ tiếp theo, thêm 4 bộ hài cốt nữa đã lần lượt được quy tập.

Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng, chia sẻ rằng do các hài cốt bị chôn vùi sâu dưới lòng đất và chịu sự bào mòn liên tục của các dòng nước ngầm chảy xiết qua nhiều mùa lũ dữ, phần lớn các di vật đã bị mục nát hoàn toàn. Nhiều phần xương cốt khi được đưa ra ngoài không khí đã ngay lập tức bị mủn và hóa thành tro bụi.

Đặc biệt, trong số 5 hài cốt được tìm thấy lần này, có một mẫu sinh phẩm vẫn bảo đảm chất lượng để tiến hành xét nghiệm ADN, mở ra cơ hội lớn tìm lại tên tuổi cho các anh. Lực lượng chức năng sẽ tiếp tục bám trụ và tìm kiếm tại hang Đá Sập để không bỏ sót bất kỳ liệt sĩ nào.

Vào chiều ngày 14/7, linh cữu của 5 liệt sĩ được đặt trang trọng trong những chiếc tiểu quách phủ cờ đỏ sao vàng tại Đài tưởng niệm Tổ quốc ghi công nghĩa trang liệt sĩ Đại Đồng, xã Hà Nha, trong không khí trang nghiêm của lễ truy điệu và an táng theo đúng nghi thức quân đội.

Thượng tá Lê Huy Từ bật khóc khi thắp nén hương trước hài cốt đồng đội. Ảnh: Nguyễn Đông

Đứng bên phần mộ mới, chị Phạm Thị Thu (53 tuổi, đến từ xã Bình Minh, TP Hà Nội) nghẹn ngào thả từng bông cúc vàng và nắm cát tiễn đưa, với niềm hy vọng một trong số các anh là cha chồng của chị - liệt sĩ Nguyễn Huy Nhự (sinh năm 1942, thuộc Đoàn Pháo binh 575). Chị Thu chia sẻ bản thân đã từng 4 đến 5 lần lặn lội lên hang Đá Sập thắp hương cầu nguyện với mong mỏi tìm lại được phần mộ của người cha.

"Dù vẫn chưa có kết quả chính xác liệu bố chồng tôi có nằm trong số 5 hài cốt này hay không, nhưng khi chứng kiến các anh được đưa ra khỏi hang tối lạnh lẽo trở về với đồng đội, tôi vô cùng xúc động", chị Thu bày tỏ.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết đầy xúc động này. Hãy cùng chúng tôi tiếp tục lan tỏa những câu chuyện tri ân sâu sắc và khám phá thêm các thông tin liên quan ngay bên dưới.