Tại nhiều quốc gia trên thế giới, việc điều chỉnh thời điểm sử dụng các thiết bị điện như máy giặt hay xe điện vào ban đêm có thể mang lại lợi ích tài chính đáng kể, giúp người dân tiết kiệm chi phí năng lượng.
Giá Điện Không Còn Cố Định Suốt Cả Ngày
Ban đầu, phần lớn các nước áp dụng mức giá điện cố định, nghĩa là mỗi kilowatt giờ điện đều có cùng một mức giá, bất kể người tiêu dùng sử dụng vào thời gian nào trong ngày. Phương pháp tính toán này tuy đơn giản và thuận tiện cho việc quản lý, nhưng lại chưa phản ánh đúng chi phí thực tế để sản xuất điện.
Trên thực tế, chi phí sản xuất năng lượng điện biến động rất lớn theo từng khung giờ cụ thể. Vào buổi chiều và đầu buổi tối, nhu cầu điện thường tăng cao đột biến khi các hộ gia đình đồng loạt kích hoạt nhiều thiết bị điện. Để đáp ứng nhu cầu gia tăng này, hệ thống điện phải huy động thêm các nhà máy có chi phí vận hành cao hơn, đẩy giá thành sản xuất điện lên.
Nếu duy trì một mức giá duy nhất cho mọi thời điểm, người tiêu dùng sẽ thiếu động lực để thay đổi thói quen sử dụng điện của mình. Điều này gây áp lực rất lớn lên hệ thống điện trong các khung giờ cao điểm hàng ngày.
Vì những lý do trên, nhiều quốc gia đã chuyển sang áp dụng cơ chế định giá điện dựa trên thời gian sử dụng, trong đó mức giá điện sẽ có sự thay đổi tùy thuộc vào từng khung giờ cụ thể.
Sự khác biệt giữa giá cố định, khung giờ cố định và giá biến động (Nguồn: SMS).
Nhật Bản và Hàn Quốc: Giá Điện Điều Chỉnh Theo Nguồn Cung
Nhật Bản là một trong những quốc gia tiên phong trong việc triển khai biểu giá điện theo thời gian sử dụng từ rất sớm.
Các tập đoàn điện lực lớn tại đây, điển hình như TEPCO hay Kansai Electric, đều cung cấp các gói dịch vụ "All-Electric" dành riêng cho các gia đình sử dụng hoàn toàn thiết bị điện như bếp từ, bình nước nóng EcoCute hoặc xe điện.
Điểm nổi bật của những gói cước này là giá điện vào ban đêm, thường kéo dài từ khoảng 1h đến 6h sáng, chỉ bằng khoảng hơn 30% so với giá ban ngày. Hệ thống sẽ tự động thực hiện các tác vụ như tích trữ nước nóng hoặc sạc xe điện trong khung giờ giá rẻ này nhằm tối ưu hóa chi phí cho người dùng.
Ngoài ra, nhiều công ty bán lẻ điện cũng cung cấp các gói giá biến động, được kết nối trực tiếp với Sàn giao dịch điện năng Nhật Bản (JEPX). Với mô hình này, giá điện được cập nhật sau mỗi 30 phút và liên tục thay đổi dựa trên cung cầu thực tế của thị trường.
Thông qua các ứng dụng di động, người dùng có thể theo dõi biểu đồ giá điện theo thời gian thực, từ đó chủ động vận hành các thiết bị tiêu thụ điện lớn khi giá đang ở mức thấp nhất, thường là vào giữa trưa những ngày nắng hoặc rạng sáng.
Trong nhiều năm, Hàn Quốc chủ yếu áp dụng biểu giá điện lũy tiến cho các hộ gia đình, trong khi biểu giá theo thời gian chỉ dành cho các doanh nghiệp quy mô lớn.
Tuy nhiên, với sự gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời, Hàn Quốc đã bắt đầu điều chỉnh biểu giá để phù hợp với thực trạng mới của hệ thống điện.
Theo cơ chế mới được áp dụng cho nhiều khách hàng công nghiệp và hệ thống sạc xe điện, khung giờ từ khoảng 11h đến 15h – từng được coi là giờ cao điểm – nay đã được hạ xuống mức giá thấp hơn nhờ nguồn điện mặt trời dồi dào. Ngược lại, khoảng thời gian từ 18h đến 21h được nâng lên thành giờ cao điểm do nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh trong khi sản lượng điện mặt trời gần như bằng 0.
Chính phủ Hàn Quốc cũng đang triển khai các sáng kiến khuyến khích chủ xe điện sạc vào buổi trưa hoặc cuối tuần thông qua các mức giá ưu đãi, nhằm tận dụng lượng điện tái tạo dư thừa và đồng thời giảm bớt áp lực cho hệ thống điện vào buổi tối.
Trong những năm gần đây, Nhật Bản đã và đang phát triển các nhà máy năng lượng mặt trời nổi (Ảnh: IT).
Mỹ: Mỗi Bang Có Một Biểu Giá Riêng Biệt
Không giống như nhiều quốc gia áp dụng một biểu giá điện thống nhất, thị trường điện tại Mỹ hoạt động theo mô hình phi tập trung. Mỗi bang tự xây dựng cơ chế định giá riêng dựa trên nguồn cung và nhu cầu điện tại địa phương. Điều này tạo nên những mô hình giá điện theo thời gian rất đa dạng, với California và Texas là hai ví dụ nổi bật nhất.
Tại California, nơi có hệ thống điện được điều phối bởi CAISO, phần lớn các hộ gia đình được áp dụng biểu giá theo thời gian sử dụng. Một điểm đáng chú ý là khung giờ cao điểm gần như cố định từ 16h đến 21h quanh năm.
Nguyên nhân bắt nguồn từ hiện tượng nổi tiếng được gọi là "Đường cong con vịt" (Duck Curve). California là bang có công suất điện mặt trời lớn nhất nước Mỹ. Vào giữa trưa, hàng triệu mái nhà đồng loạt phát điện, khiến nguồn cung dồi dào và giá điện giảm xuống mức rất thấp.
Tuy nhiên, khi mặt trời bắt đầu lặn sau 16h, sản lượng điện mặt trời sụt giảm nhanh chóng, đúng lúc người dân trở về nhà, bật điều hòa, nấu ăn và sử dụng hàng loạt thiết bị điện. Để bù đắp lượng điện thiếu hụt này, hệ thống buộc phải huy động các nhà máy điện khí có chi phí vận hành cao, khiến giá điện trong khoảng thời gian từ 16h đến 21h trở thành mức đắt nhất trong ngày.
Trong khi đó, Texas lại phát triển một mô hình hoàn toàn khác. Bang này sở hữu hệ thống điều hành lưới điện độc lập cùng nguồn điện gió lớn nhất nước Mỹ, với sản lượng thường đạt đỉnh vào ban đêm. Khi nguồn cung điện gió trở nên dư thừa, giá điện trên thị trường bán buôn có thời điểm giảm về gần 0 USD/kWh.
Tận dụng lợi thế này, nhiều công ty bán lẻ điện tại Texas đã triển khai các gói cước thương mại độc đáo như "Free Nights" hoặc "Free Weekends", cho phép khách hàng sử dụng điện miễn phí vào ban đêm hoặc cả cuối tuần nếu họ chấp nhận mức giá cao hơn vào ban ngày. Nhờ đó, người dân có xu hướng chuyển việc sạc xe điện, giặt quần áo hoặc vận hành các thiết bị tiêu thụ nhiều điện sang buổi tối, góp phần cân bằng phụ tải cho hệ thống điện.
Người dân Mỹ đang sạc xe điện (Ảnh: Reuters).
Châu Âu: Tiên Phong Trong Áp Dụng Giá Điện Linh Hoạt
Châu Âu được coi là khu vực dẫn đầu trong việc triển khai các cơ chế giá điện linh hoạt.
Trong đó, Tây Ban Nha là một trong những quốc gia áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng (TOU) một cách triệt để nhất tại châu Âu. Đối với các hộ gia đình, giá điện được phân chia thành 3 khung giờ cố định gồm cao điểm, bình thường và thấp điểm.
Cụ thể, khung giờ cao điểm kéo dài từ 10h đến 14h và từ 18h đến 22h vào các ngày làm việc, khi nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh do người dân nấu ăn, sử dụng điều hòa và các thiết bị điện gia dụng. Đây cũng là thời điểm giá điện đắt nhất trong ngày. Khung giờ bình thường được áp dụng từ 8h đến 10h sáng, 14h đến 18h chiều và 22h đến 24h đêm, với mức giá trung bình.
Trong khi đó, khoảng thời gian từ 0h đến 8h sáng được xếp vào khung giờ có giá điện thấp nhất. Đặc biệt, toàn bộ ngày cuối tuần và các ngày lễ quốc gia đều được tính theo mức giá Valle.
Sự chênh lệch đáng kể giữa các khung giá đã tạo ra những thay đổi rõ rệt trong thói quen tiêu dùng. Nhiều gia đình Tây Ban Nha lập trình máy giặt, máy rửa bát hoạt động sau nửa đêm hoặc dành các công việc tiêu tốn nhiều điện như là quần áo, dọn dẹp nhà cửa vào cuối tuần để tận dụng mức giá thấp nhất.
Còn tại Anh, một trong những chương trình giá điện theo giờ nổi tiếng nhất là Economy 7, một mô hình đã tồn tại hàng thập kỷ và vẫn được hàng triệu hộ gia đình sử dụng.
Nguyên tắc của Economy 7 khá đơn giản: mỗi ngày người dùng được hưởng 7 giờ liên tục với giá điện ưu đãi vào ban đêm, thường rơi vào khoảng từ 23h đến 6h sáng hoặc từ 0h đến 7h sáng, tùy thuộc vào khu vực và nhà cung cấp điện. Toàn bộ thời gian còn lại trong ngày được tính theo mức giá cao hơn.
Trong nhiều trường hợp, giá điện ban đêm chỉ bằng chưa tới một nửa so với ban ngày. Điều này làm cho Economy 7 trở thành lựa chọn hấp dẫn đối với những hộ gia đình có khả năng dịch chuyển nhu cầu sử dụng điện sang đêm khuya.
Mô hình này đặc biệt phổ biến ở các gia đình sử dụng lò sưởi tích nhiệt – loại thiết bị hấp thụ nhiệt bằng điện giá rẻ vào ban đêm rồi tỏa nhiệt dần trong ngày hôm sau. Cùng với sự bùng nổ của xe điện, Economy 7 cũng đang trở thành công cụ giúp nhiều hộ gia đình cắt giảm đáng kể chi phí sạc xe bằng cách chuyển toàn bộ hoạt động sạc sang khung giờ ưu đãi.
Tại Pháp, một ngày được phân chia thành khoảng 8 giờ thấp điểm và 16 giờ bình thường. Giá điện trong giờ thấp điểm thường thấp hơn 25-40%, khuyến khích người dân chuyển các hoạt động tiêu thụ nhiều điện sang ban đêm.
Do sự phụ thuộc lớn vào điện gió và thủy điện, giá điện tại các quốc gia Bắc Âu biến động mạnh theo điều kiện thời tiết. Có những thời điểm, khi nguồn điện tái tạo dư thừa, giá điện trên thị trường bán buôn giảm xuống bằng 0 hoặc thậm chí âm. Ngược lại, trong mùa đông hoặc khi nguồn cung giảm, giá điện có thể tăng lên nhiều lần.
Điện mặt trời cũng đã được Mỹ quan tâm đầu tư phát triển từ khá sớm (Ảnh: ASC).
Úc: Giá Điện Biến Đổi Theo Mùa
Không giống nhiều nước châu Âu, biểu giá điện theo giờ tại Úc không chỉ phụ thuộc vào thời điểm trong ngày mà còn có sự thay đổi theo mùa.
Tại bang New South Wales, khu vực có mạng lưới điện Ausgrid lớn nhất nước, giờ cao điểm thường kéo dài từ 15h đến 21h. Đây là khoảng thời gian hàng triệu người dân trở về nhà sau giờ làm việc, đồng thời hệ thống điện phải đối mặt với một thách thức đặc biệt: sản lượng điện mặt trời áp mái bắt đầu giảm mạnh khi mặt trời lặn, trong khi nhu cầu tiêu thụ điện lại tăng vọt.
Tuy nhiên, khung giờ cao điểm này chủ yếu được áp dụng trong các tháng mùa hè và mùa đông – những thời điểm điều hòa hoặc thiết bị sưởi hoạt động với công suất lớn nhất. Vào các tháng thời tiết ôn hòa hơn, nhiều khu vực thậm chí không áp dụng giá cao điểm nhằm giảm áp lực chi phí cho người dân.
Sự chênh lệch giữa giá điện giờ cao điểm và thấp điểm tại Úc có thể lên tới 2-3 lần. Vì vậy, các công ty điện lực và cơ quan quản lý thường xuyên khuyến khích người dân làm mát ngôi nhà từ đầu giờ chiều, khi điện còn rẻ và nguồn điện mặt trời dồi dào, sau đó giảm sử dụng điều hòa trong khoảng từ 15h đến 21h.
Theo nhận định của các chuyên gia năng lượng, việc áp dụng giá điện theo giờ mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho cả hệ thống điện và người tiêu dùng. Thứ nhất, cơ chế này giúp giảm bớt áp lực lên lưới điện vào giờ cao điểm, hạn chế việc phải đầu tư thêm các nhà máy điện chỉ để đáp ứng nhu cầu trong vài giờ mỗi ngày.
Thứ hai, giá điện linh hoạt góp phần tận dụng hiệu quả hơn các nguồn năng lượng tái tạo. Khi điện mặt trời hoặc điện gió dồi dào, giá điện giảm sẽ khuyến khích người dân tăng tiêu thụ, qua đó hạn chế tình trạng cắt giảm công suất.
Thứ ba, những hộ gia đình có khả năng linh hoạt thời gian sử dụng các thiết bị tiêu thụ điện lớn sẽ giảm đáng kể hóa đơn tiền điện của mình. Cuối cùng, giá điện theo thời gian phản ánh sát hơn chi phí sản xuất và truyền tải điện, tạo tín hiệu thị trường rõ ràng hơn cho cả người tiêu dùng và ngành điện.
Gần đây, trong hồ sơ thẩm định dự án sửa đổi Luật Điện lực được gửi tới Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương đã đề xuất nghiên cứu áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng trong ngày (TOU) đối với các khách hàng sinh hoạt đủ điều kiện, thay vì áp dụng đại trà.
Biểu giá điện theo thời gian sử dụng là một cơ chế định giá điện được áp dụng theo từng khung giờ trong ngày (giờ cao điểm, giờ bình thường, giờ thấp điểm) thay vì chỉ tính theo tổng sản lượng điện tiêu thụ. Theo cơ chế này, giá điện giờ cao điểm thường cao hơn, trong khi giá điện giờ thấp điểm thấp hơn.
Đây là một công cụ quản lý nhu cầu điện năng được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng nhằm điều tiết phụ tải và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện.
Thông qua việc áp dụng các mức giá khác nhau tùy thuộc vào từng thời điểm, khách hàng được khuyến khích điều chỉnh thói quen sử dụng điện của mình theo hướng phù hợp hơn với khả năng cung ứng của hệ thống điện.
Theo Bộ Công Thương, đây là một trong những giải pháp quan trọng nhằm khuyến khích việc sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả hơn, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng cao, trong khi việc phát triển nguồn cung vẫn đối mặt với nhiều khó khăn trong thời gian tới.
Trước đó, Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định 963 quy định khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường của hệ thống điện quốc gia. Cụ thể, giờ cao điểm được áp dụng từ 17h30 đến 22h30 các ngày từ thứ hai đến thứ bảy; riêng Chủ nhật không áp dụng giờ cao điểm.
Giờ bình thường được tính từ 6h đến 17h30 và từ 22h30 đến 24h các ngày từ thứ hai đến thứ bảy; riêng Chủ nhật kéo dài từ 6h đến 24h. Trong khi đó, giờ thấp điểm được áp dụng từ 0h đến 6h tất cả các ngày trong tuần.
Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Chúng tôi hy vọng những thông tin đã cung cấp sẽ hữu ích. Mời bạn tiếp tục khám phá các bài viết liên quan dưới đây để có thêm nhiều kiến thức về chủ đề năng lượng và tiêu dùng.
Ý kiến bạn đọc (0)