Giải pháp nào để ngăn chặn triệt để tình trạng gian lận trong thi cử?

Vào năm 2019, khi vụ gian lận tuyển sinh đại học chấn động tại Mỹ bị đưa ra ánh sáng, tất cả các bậc phụ huynh chi tiền để chạy trường cho con em mình đều phải đối mặt với án phạt hình sự.

Một lần nữa, câu chuyện về những phổ điểm cao chót vót trong kỳ thi tốt nghiệp lại trở thành tâm điểm chú ý. Dù phương thức gian lận lần này có sự thay đổi, song kết quả cuối cùng vẫn không khác trước: hàng loạt thí sinh sở hữu mức điểm cao bất thường mà không hề dựa trên năng lực tự thân.

Các dữ liệu hiện tại chỉ ra rằng, đã có hành vi giải đề từ phía giáo viên rồi tuồn vào phòng thi để học sinh chép lại. Hệ quả là một ngôi trường chuyên ghi nhận số lượng điểm môn Toán cao một cách dị thường.

Sai phạm này diễn ra chỉ sau 8 năm kể từ vụ án can thiệp, chỉnh sửa điểm số trực tiếp khi nhập dữ liệu báo cáo. Với chiêu trò mới này, mọi bài thi đều hiển thị đáp án chính xác, khiến cho việc tổ chức chấm thẩm định không còn tác dụng. Phương pháp duy nhất để phân định rõ ràng giữa học sinh có năng lực thực sự và những em sao chép bài giải từ giáo viên là tổ chức cho các em thi lại.

Vấn đề đáng suy ngẫm ở đây là điều gì đã khiến các thầy cô giáo chấp nhận đánh đổi và mạo hiểm lớn đến như vậy? Đây là một sai phạm mang tính hệ thống với sự tham gia của số lượng lớn giáo viên, khi mà toàn bộ quy trình giám thị nghiêm ngặt bị vô hiệu hóa hoàn toàn.

Trước đây, dư luận cả nước từng rúng động trước một vụ gian lận nâng điểm thi, nơi các cán bộ ngành giáo dục nhúng tay vào việc sửa điểm đã bị bắt giữ và nghiêm trị. Vậy mà chỉ vài năm sau, một vụ việc khác lại tiếp diễn với mức độ liều lĩnh hơn, có sự tiếp tay của cả một tập thể giáo viên và hiệu trưởng?

Nhìn lại vụ việc trong quá khứ, có thể thấy sau khi các đối tượng liên quan bị xử lý, nhóm thí sinh nằm trong diện nghi vấn vẫn nghiễm nhiên dùng kết quả thi đầy khuất tất đó để tiến hành xét tuyển đại học. Kịch bản này đang lặp lại ở hiện tại, khi các học sinh thuộc vùng hoài nghi vẫn được quyền sử dụng điểm số này cho mục đích xét tuyển.

Ai cũng hiểu rằng trong danh sách 147 điểm mười kia, vẫn tồn tại những điểm số bằng thực lực. Có những trường hợp điểm số được đôn lên cao hơn năng lực thực tế nhưng khoảng cách không quá lớn. Nếu thời điểm này đưa ra lệnh cấm nộp điểm xét tuyển đối với tất cả, một số học sinh sẽ phải gánh chịu hậu quả từ hành vi sai trái do người khác gây ra.

Chính kẽ hở mang danh "nhân văn" này đã bị những kẻ trục lợi từ điểm số khai thác một cách triệt để và tinh vi. Sự lúng túng của các cơ quan quản lý trước tình huống này bắt nguồn từ việc thiếu vắng một hành lang pháp lý rõ ràng để chế tài người mua điểm, hoặc xử lý các tình huống thí sinh bị ép nhận điểm cao dù bản thân không chủ động mua.

Hành động của các giáo viên khi xông vào phòng thi hỗ trợ học sinh làm bài thi chẳng khác nào những màn "hy sinh cứu chủ" đầy kịch tính thường thấy trên phim ảnh. Dù động cơ phía sau chưa được làm rõ, nhưng với tư tưởng quyết liệt thực hiện, khi mà giáo viên chịu kỷ luật còn thí sinh vẫn bảo toàn lợi ích thì họ không có nỗi sợ hãi.

Tựu trung lại, giới chức quản lý cần gấp rút hoàn thiện cơ sở pháp lý để giải quyết triệt để các lỗ hổng này. Bất kể sai phạm thuộc về ai, thí sinh vẫn phải chịu trách nhiệm trực tiếp bằng việc bị hủy kết quả hoặc nhận điểm liệt thì mới đủ sức răn đe. Đối với những trường hợp phức tạp, khó phân định thật giả như tại Tuyên Quang, giải pháp tốt nhất là tổ chức thi lại. Bộ Giáo dục cũng cần chuẩn bị sẵn hệ thống đề thi dự phòng để chủ động ứng phó nếu các kịch bản tương tự xảy ra.

Chừng nào các vụ việc gian lận thi cử vẫn được khép lại bằng các giải pháp "nhân văn" dành cho đối tượng thụ hưởng là học sinh, thì dù "người lớn" có phải chịu chế tài ra sao, động cơ gian dối vẫn sẽ tiếp diễn. Khái niệm nhân văn đích thực không đơn thuần là việc quyết định ai được bước chân vào giảng đường đại học và ai phải dừng lại.

Hậu quả từ những điểm mười gian lận tiến vào đại học sẽ là những hệ lụy đau lòng cho xã hội: người bệnh phải đánh cược mạng sống dưới tay các bác sĩ thiếu năng lực, những công trình hay sản phẩm lỗi xuất hiện từ các kỹ sư kém chuyên môn, và cả những giáo viên bước vào ngành sư phạm bằng sự dối trá sẽ tiếp tục dạy học sinh cách gian lận.

Trở lại với bê bối tuyển sinh tại Mỹ năm 2019, các phụ huynh dùng tiền mua vị trí học tập cho con đều phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Về phía thí sinh, tất cả đều bị buộc thôi học ngay lập tức.

Trong số đó có trường hợp con gái của một vị tỷ phú người Trung Quốc, một học sinh có học lực xuất sắc và hoàn toàn đủ khả năng đỗ vào các trường danh tiếng bằng chính thực lực. Tuy nhiên, vì muốn đảm bảo sự chắc chắn, vị tỷ phú này đã tìm đến một chuyên gia tư vấn tuyển sinh và chi ra 1,5 triệu đô, số tiền mà ông nghĩ là chi phí dịch vụ hợp pháp.

Thực tế, vị cố vấn này đã dùng khoản tiền trên để mua chuộc một huấn luyện viên thể thao tại Havard nhằm lấy một suất tuyển thẳng cho cô gái. Dù thí sinh này chứng minh được bản thân hoàn toàn vô can và có năng lực thật sự, Havard vẫn ra quyết định sa thải cô học viên này.

Nếu không áp dụng biện pháp mạnh tay là buộc thôi học, lợi ích từ hành vi dối trá vẫn tồn tại, và xã hội sẽ luôn có những người sẵn sàng tiếp tục gian lận.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian quan tâm và theo dõi toàn bộ nội dung bài viết này. Sự đồng hành của bạn là động lực rất lớn đối với chúng tôi, xin mời quý vị tiếp tục tìm hiểu thêm những thông tin và góc nhìn sâu sắc khác thông qua các bài viết gợi ý ngay phía dưới.