Giáo sư Jake Hecla từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), chuyên gia về khoa học hàng không vũ trụ và hạt nhân, cùng đội ngũ nghiên cứu của mình vừa đưa ra báo cáo phân tích sâu về tên lửa Burevestnik. Đây là một trong những loại vũ khí được Tổng thống Vladimir Putin ca ngợi là "không thể đánh bại" với khả năng hoạt động ở phạm vi bay gần như vô tận.
Năm 2020, Không quân Mỹ từng đánh giá rằng nếu Burevestnik được đưa vào trang bị chính thức, Moscow sẽ nắm trong tay một vũ khí "duy nhất trên thế giới với sức mạnh tấn công xuyên lục địa".
Cấu tạo và nguyên lý hoạt động đặc biệt
Dựa trên phân tích của giáo sư Hecla, Burevestnik có chiều dài khoảng 9,5 m, khoảng cách giữa hai đầu cánh đạt 5,6 m và di chuyển với vận tốc vượt 920 km/h. Loại tên lửa này "hầu như chắc chắn được trang bị động cơ hạt nhân hoạt động theo chu trình trực tiếp", có khả năng là động cơ tua-bin phản lực, nhằm đạt được tốc độ bay gần bằng âm thanh.
Cơ chế vận hành của hệ động cơ này dựa trên việc không khí từ môi trường bên ngoài sẽ được hút vào, đi qua lõi lò phản ứng, sau đó được nén lại và chảy qua hàng nghìn khe ống nhỏ bao bọc xung quanh nhiên liệu hạt nhân. Năng lượng nhiệt phát sinh từ quá trình phân hạch hạt nhân sẽ gia nhiệt và làm giãn nở dòng khí, tạo ra lực đẩy phía sau động cơ.
Kiến trúc động cơ của Burevestnik khác hoàn toàn so với đa số các lò phản ứng hạt nhân thông thường, vốn áp dụng thiết kế vòng kín gián tiếp. Các lò thường thấy sử dụng chất làm mát lưu thông trong hệ thống ống kín, thường là nước hoặc các chất dẫn nhiệt khác, để truyền nhiệt từ khu vực xảy ra phản ứng ra bên ngoài, đồng thời giữ cho vật liệu phóng xạ nằm trong khoang an toàn.
Song thiết kế vòng kín gián tiếp có thể tích lớn, khối lượng nặng và cấu trúc phức tạp, không phù hợp để gắn lên một tên lửa với kích cỡ không quá to như Burevestnik, các chuyên gia lý giải.
Rủi ro phóng xạ nghiêm trọng
"Động cơ chu trình trực tiếp của Burevestnik đơn giản và gọn nhẹ hơn rất nhiều, song có một khuyết điểm trầm trọng là nguy cơ xả ra một lượng lớn chất phóng xạ", giáo sư Hecla chia sẻ. "Khí nóng thoát từ động cơ phản lực hạt nhân chứa các đồng vị phóng xạ của argon, krypton và carbon. Thời gian bay càng dài, tên lửa càng thải nhiều chất phóng xạ như vậy ra môi trường".
Theo chuyên gia từ MIT, vụ nổ gây chết người tại căn cứ hải quân Nga ở Arkhangelsk hồi tháng 8/2019 có thể xuất phát từ sự cố trong quá trình trục vớt nguyên mẫu lò phản ứng Burevestnik. Nhiều nguồn tin cho rằng hệ thống này đã tự khởi động trở lại khi đang được vớt từ đáy biển và dẫn đến vụ nổ, cướp đi sinh mạng của ít nhất 5 chuyên gia.
Lợi thế và nhược điểm chiến lược
"Với những điều nêu trên, tại sao Nga lại triển khai chương trình Burevestnik, nhất là khi họ đang có rất nhiều vũ khí mới đang được phát triển hoặc đã biên chế? Lợi thế lớn nhất của Burevestnik vẫn là tầm bắn gần vô hạn", biên tập viên chuyên mục quân sự tại War Zone, Thomas Newdick, nhận xét.
Hamish de Bretton-Gordon, bình luận viên quân sự của Telegraph, từng cho rằng "Burevestnik có thể bay vòng quanh Trái Đất và lao tới từ hướng bất ngờ" nhờ phạm vi hoạt động gần như không bị giới hạn này.
Nga có khả năng phóng Burevestnik từ bất kỳ vị trí nào, quả đạn sẽ lưu hành trên không trong thời gian dài và tiếp cận mục tiêu từ nhiều phía khác nhau. Phía phòng thủ hoàn toàn không thể đoán trước được quỹ đạo bay của Burevestnik, vũ khí này giúp khai thác điểm yếu trong hệ thống phòng thủ và khe hở trong năng lực cảnh báo sớm.
Tuy nhiên, thiết kế động cơ hạt nhân giúp Burevestnik đạt phạm vi hoạt động gần như vô hạn cũng chính là yếu điểm của nó, bởi tên lửa sẽ để lại dấu vết phóng xạ rõ ràng trong quá trình bay, khiến nó dễ bị đối phương phát hiện, theo dõi từ khoảng cách rất xa, thậm chí từ không gian.
"Với tốc độ cận âm, quả đạn bay khá chậm, không có thiết kế tàng hình và có thể dễ bị bắn hạ. Ngoài ra, linh kiện bên trong của tên lửa xuống cấp trong quá trình hoạt động của lò phản ứng khiến nhiều người hoài nghi về tầm bắn không giới hạn của Burevestnik", William Alberque, cựu giám đốc chương trình kiểm soát vũ khí, công nghệ và chiến lược của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), đưa ra nhận định.
Tham vọng công nghệ dài hạn
Tuy nhiên, chuyên gia Hecla cho rằng lý do Nga phát triển Burevestnik "có lẽ liên quan nhiều hơn đến chứng minh công nghệ cho các chương trình tiên tiến và tham vọng hơn trong tương lai".
Nga phóng thử tên lửa hành trình hạt nhân Burevestnik năm 2018. Video: BQP Nga
"Chúng có thể là máy bay không người lái (UAV) giám sát dùng năng lượng hạt nhân hoặc hệ thống dùng năng lượng hạt nhân trên không gian, vốn có giá trị quân sự lớn hơn đáng kể so với tên lửa", Hecla nói.
Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, cả Mỹ và Liên Xô đều tiến hành thí nghiệm đưa lò phản ứng hạt nhân lên máy bay ném bom chiến lược, bao gồm Convair NB-36H và Tu-95LAL. Cả hai máy bay này chỉ tham gia thử nghiệm vận hành lò phản ứng, chưa sử dụng nó để cung cấp năng lượng cho các động cơ.
Mỹ triển khai Dự án Pluto phát triển tên lửa hành trình dùng năng lượng hạt nhân và thử nghiệm lò phản ứng trên mặt đất vào năm 1964 trước khi hủy bỏ. Thiết kế của Pluto hơi khác Burevestnik, với mục tiêu chế tạo quả đạn bay ngang ngọn cây với tốc độ gần 4.300 km/h và phóng vũ khí hạt nhân dọc theo đường bay.
Tên lửa Burevestnik là một trong 6 siêu vũ khí được Tổng thống Putin công bố trong thông điệp liên bang hồi tháng 3/2018. Đây là những khí tài được kỳ vọng giúp Moskva duy trì vị thế siêu cường và cân bằng chiến lược với Washington.
Tháng 10/2025, Nga tuyên bố thử thành công Burevestnik. Tổng tham mưu trưởng quân đội Nga Valery Gerasimov cho biết quả đạn đã di chuyển 14.000 km và bay khoảng 15 tiếng trong cuộc thử nghiệm, song đây không phải giới hạn tối đa.
Cảm ơn bạn đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Hy vọng những phân tích trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về công nghệ và chiến lược đằng sau dự án Burevestnik của Nga. Mời bạn tiếp tục khám phá thêm các bài viết liên quan phía dưới để cập nhật những thông tin mới nhất về vũ khí và công nghệ quân sự.
Ý kiến bạn đọc (0)