Biến động tại thượng tầng quân đội Ukraine và những hệ lụy sau khi Bộ trưởng Quốc phòng rời ghế

Sự rút lui của cựu bộ trưởng Mykhailo Fedorov đang được đánh giá là một lợi thế lớn dành cho Nga, có khả năng làm xoay chuyển tình thế trên chiến trường theo hướng có lợi cho phía Moskva.

Vào ngày 16/7, Tổng thống Volodymyr Zelensky đã trao quyền Bộ trưởng Quốc phòng cho ông Yevhen Khmara, người đang đứng đầu Cơ quan An ninh Ukraine (SBU). Quyết định nhân sự này diễn ra ngay sau khi nghị viện Ukraine chấp thuận đơn từ nhiệm của Thủ tướng Yulia Svyrydenko vào ngày 14/7, dẫn tới việc giải tán toàn bộ nội các đương nhiệm, bao gồm cả vị trí của Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov.

Sau sự kiện trên, ông Fedorov tuyên bố sẽ không tiếp tục đảm nhận trọng trách này. Nguồn tin từ Ukrainska Pravda tiết lộ, Tổng thống Zelensky từng chia sẻ với các đại biểu quốc hội về những bất đồng mang tính hệ thống và không thể dung hòa giữa Bộ trưởng Fedorov và Tổng tư lệnh Oleksandr Syrsky.

Đến ngày 16/7, cựu lãnh đạo ngành quốc phòng lên tiếng xác nhận về những rạn nứt này, đồng thời cho biết tướng Syrsky đã gửi một thông điệp mang tính kiên quyết tới Tổng thống Zelensky. Ông cũng nói thêm rằng bản thân đã khước từ đề nghị từ phía Tổng thống Ukraine về việc chuyển sang làm cố vấn hoặc đảm nhận một vai trò khác trong bộ máy chính quyền.

Cựu bộ trưởng Mykhailo Fedorov phát biểu với báo giới tại Kiev hôm 16/7. Ảnh: AP

Làn sóng phản đối nội bộ và những cảnh báo về tổn thất chiến trường

Việc ông Fedorov rời vị trí đã tạo nên một cơn địa chấn trong nội bộ chính trị Ukraine, châm ngòi cho các làn sóng tuần hành. Tại thủ đô Kiev, một đám đông khoảng 1.000-2.000 người, bao gồm cả các binh sĩ đang tại ngũ và các cựu chiến binh, đã xuống đường biểu thị sự phản đối đối với động thái này.

Cùng thời điểm, Phó tư lệnh không quân Ukraine Pavlo Yelizarov cũng quyết định nộp đơn xin từ chức. Ông đưa ra lời cảnh báo rằng việc loại bỏ ông Fedorov khỏi bộ máy lãnh đạo sẽ dẫn tới những tổn thất to lớn và gia tăng số lượng thương vong ở các vùng tiền tuyến. Được biết, Đại tá Elizarov chính là người được ông Fedorov tin tưởng bổ nhiệm vào vị trí này hồi đầu năm nhằm thúc đẩy quá trình hiện đại hóa mạng lưới phòng không.

Trong một bài bình luận xuất bản ngày 16/7, ban biên tập tờ Kyiv Independent nhận định rằng trong số các quyết định điều chỉnh nhân sự đầy tranh cãi của Tổng thống Zelensky, việc bãi nhiệm Mykhailo Fedorov có thể để lại hệ quả tồi tệ nhất đối với chiến dịch quân sự của quốc gia này. Tờ báo nhấn mạnh bước đi này nguy cơ làm thay đổi tiến trình xung đột theo hướng mang lại lợi thế cho Nga.

Bài viết cũng chỉ ra rằng ông Fedorov sở hữu một lộ trình chiến lược mạch lạc để hướng tới chiến thắng – điều mà các nhà lãnh đạo chính trị và quân sự hiện tại của Ukraine vẫn đang loay hoay tìm kiếm. Trước một quân đội Nga áp đảo về quân số, Ukraine bắt buộc phải dựa vào các giải pháp công nghệ mang tính đột phá và tư duy đổi mới để hy vọng đảo ngược tình thế.

Vai trò tổng công trình sư công nghệ và những cải cách mang tính đột phá

Nhờ niềm tin kiên định rằng công nghệ chính là yếu tố quyết định cục diện chiến sự, ông Fedorov đã trở thành một trong những nhân vật cốt lõi kiến tạo nên chương trình khí tài bay không người lái (drone) đầy uy lực của Ukraine. Dự án này đã được ông đặt nền móng và thúc đẩy từ giai đoạn còn giữ chức Bộ trưởng Chuyển đổi số.

Bên cạnh đó, vị cựu bộ trưởng này cũng là người trực tiếp kết nối và thuyết phục tỷ phú Elon Musk mở rộng tầm phủ sóng của mạng lưới Starlink tới Ukraine. Cho đến nay, hệ thống liên lạc vệ tinh này đã trở thành mạch máu xương sống giúp duy trì thông tin liên lạc cho quân đội Ukraine trên khắp các mặt trận, với quy mô sử dụng lên tới hàng chục nghìn thiết bị.

UAV Ukraine tập kích các mục tiêu được cho là tàu Nga trong video đăng ngày 10/7. Video: USF

Khi chính thức chèo lái Bộ Quốc phòng vào tháng 1, ông Fedorov lập tức triển khai hàng loạt biện pháp cải tổ sâu rộng, chuyển dịch trọng tâm quân đội vào việc phát triển thiết bị drone cùng các công nghệ mới. Ông đã phê duyệt tăng mạnh nguồn vốn cho các dòng drone chiến đấu, đồng thời ưu tiên các phương tiện cơ động chi phí thấp như xe bán tải và xe buggy điều khiển từ xa, đồng thời cắt giảm tối đa các thủ tục hành chính rườm rà cho binh sĩ ngoài mặt trận.

Song song với đó, ông cũng thúc đẩy việc nâng cao năng lực chế tạo các loại UAV tầm trung và tầm xa, đồng thời tối ưu hóa quy trình đấu thầu, mua sắm trang thiết bị quốc phòng.

Đại diện ban biên tập tờ Kyiv Independent cho biết, bằng cách tái cấu trúc hệ thống mua sắm công vốn dính nhiều bê bối tham nhũng và áp dụng hình thức đấu thầu minh bạch, Mykhailo Fedorov đã giúp ngân sách quốc gia tiết kiệm được hàng tỷ USD.

Những thành quả trên mặt trận và nỗi lo về sự thụt lùi chiến lược

Hiệu quả từ các đòn tập kích công nghệ cao

Suốt những tháng vừa qua, chuỗi chiến dịch sử dụng UAV tấn công vào các cơ sở dầu khí của Nga do Ukraine thực hiện đã gặt hái được nhiều kết quả tích cực. Các đòn đánh này không chỉ bẻ gãy các mạch cung ứng của đối phương mà còn khiến bán đảo Crimea rơi vào trạng thái cô lập. Việc vô hiệu hóa hệ thống hậu cần của Nga bằng drone được đánh giá là yếu tố then chốt giúp Ukraine củng cố vị thế phòng thủ.

Theo báo cáo ngày 1/7 từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), trong khoảng thời gian tháng 4 và tháng 5, diện tích lãnh thổ mà Nga bị mất đi lớn hơn phần họ kiểm soát được, với mức sụt giảm ròng lên tới 400 km2.

Đồng thời, Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) cũng ghi nhận các lực lượng Ukraine đã giành lại quyền kiểm soát khoảng 400 km2 đất đai xung quanh và trong phạm vi tỉnh Dnipropetrovsk thông qua một chiến dịch phản công cục bộ hồi đầu năm. DIA nhấn mạnh đây là cột mốc đầu tiên kể từ năm 2023 chứng kiến Ukraine tái chiếm được lượng lãnh thổ lớn hơn phần để mất vào tay đối phương.

Sự xung đột về tư duy quân sự

Tờ Kyiv Independent đã lên tiếng phê phán phong cách điều hành mang nặng tính truyền thống của Tổng tư lệnh Syrsky, cho rằng tư duy cũ kỹ này đang kìm hãm các nỗ lực quân sự của đất nước. Tờ báo nhận định tướng Syrsky chính là hiện thân của những lề thói lạc hậu mà ông Fedorov luôn cố gắng xóa bỏ khỏi hệ thống.

Một người chỉ huy lực lượng drone Ukraine tại mặt trận Donetsk nhận định, việc loại bỏ ông Fedorov là một sai lầm nghiêm trọng, có nguy cơ kéo lùi sự phát triển của quân đội tới 1.000 bước. Người này khẳng định quân đội Ukraine bắt buộc phải tiến lên thành một lực lượng tinh nhuệ, giàu hàm lượng công nghệ, và mục tiêu đó khó có thể đạt được dưới một sự dẫn dắt theo lối mòn cũ.

Binh sĩ Ukraine chuẩn bị triển khai UAV tại tiền tuyến ở tỉnh Donetsk hôm 22/6. Ảnh: AP

Tại chiến trường đông nam, một quân nhân chuyên trách mảng thử nghiệm drone thuộc Lực lượng Phòng vệ Lãnh thổ bày tỏ sự lo ngại sâu sắc về việc các dự án cải tiến kỹ thuật sẽ bị đình trệ sau khi người đứng đầu ra đi. Binh sĩ này chia sẻ tâm trạng hoang mang và lo sợ trước những hệ quả tiêu cực có thể ập đến.

Phản ứng hồ hởi từ phía đối địch

Trái ngược với sự lo âu của Kiev, giới phân tích và các blogger quân sự Nga lại tỏ ra rất phấn khởi trước thông tin thay đổi nhân sự này.

Nhà bình luận mạng xã hội Svyatoslav Golikov của Nga thừa nhận những thành tựu mà cộng sự của Mykhailo Fedorov tạo ra từng gây ra rất nhiều khó khăn và tổn thất cho quân đội Nga. Kênh Military Informant cũng đồng tình khi nhận định ông Fedorov chính là động cơ thúc đẩy tiến trình số hóa và phổ cập drone sâu rộng trong quân đội Ukraine.

Dẫn nguồn từ một chuyên gia, tờ Kyiv Post chỉ ra rằng việc ông Fedorov tập trung toàn lực vào các hệ thống tự động hóa là mối đe dọa trực tiếp đối với Nga, bởi nó triệt tiêu đi ưu thế lớn nhất của Moskva là nguồn nhân lực dồi dào.

Một tài khoản ủng hộ chiến dịch quân sự của Nga thậm chí còn gọi sự xáo trộn này là một món quà bất ngờ mà Kiev dành tặng cho đối thủ, đồng thời thừa nhận các bước tiến quân sự của Nga trước đây từng bị cản trở đáng kể bởi tốc độ ứng dụng công nghệ mới cực nhanh của cựu bộ trưởng Fedorov.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Hãy tiếp tục cập nhật và khám phá thêm những góc nhìn sâu sắc khác thông qua các bài viết liên quan ngay phía dưới.