Trở ngại lớn của Washington khi muốn vô hiệu hóa căn cứ 'siêu kiên cố' ở Iran

Hệ thống công trình nằm ẩn sâu dưới rặng đá granite dày đặc, kết hợp hàng loạt phương án phòng thủ kiên cố, khiến trung tâm hạt nhân tại Núi Pickaxe trở thành bài toán đặc biệt hóc búa đối với quân đội Mỹ.

Vào ngày 13/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đưa ra lời đe dọa sẽ tổ chức một cuộc tấn công trực diện và mạnh mẽ vào ngay lối vào của căn cứ nguyên tử thuộc Núi Pickaxe, tọa lạc tại tỉnh Isfahan ở miền trung Iran. Điểm nóng này vốn an toàn trước các đợt oanh tạc của Chiến dịch Búa đêm diễn ra vào tháng 6/2025, đồng thời chưa từng chịu bất kỳ thiệt hại nào kể từ thời điểm giao tranh tại Trung Đông bùng phát vào tháng 2.

Các nhà phân tích quân sự cho rằng tuyên bố từ người đứng đầu Nhà Trắng đã gián tiếp thừa nhận những khó khăn to lớn trong việc công phá các tổ hợp ngầm phục vụ chương trình hạt nhân của Tehran. Hệ thống hầm sâu ở Núi Pickaxe được xem là khu vực phòng thủ kiên cố nhất mà lực lượng vũ trang Mỹ phải đối mặt, và ý định oanh tạc thẳng vào khu vực cửa hầm của ông Trump hoàn toàn có cơ sở thực tế chứ không đơn thuần là lời cảnh báo mang tính răn đe.

Công trình tại Kuh-e Kolang Gaz La trong ảnh vệ tinh chụp vào tháng 9/2025. Ảnh: WP

Mạng lưới hầm ngầm kiên cố dưới lòng núi granite

Núi Pickaxe, hay còn được biết đến với tên gọi Kuh-e Kolang Gaz La, thuộc hệ thống núi Zagros và nằm cách khu phức hợp nguyên tử Natanz chỉ khoảng 1,5 km. Tại đây, Tehran đã thiết lập hai cụm công trình ngầm biệt lập bên trong lòng núi, với dự án đầu tiên được triển khai từ năm 2007 và cụm thứ hai bắt đầu xây dựng từ năm 2020.

Phía Iran từng định danh địa điểm này là nơi thực hiện việc ráp nối các thiết bị ly tâm. Do Tehran kiên quyết từ chối việc cho phép các phái đoàn giám sát quốc tế tiếp cận hiện trường, giới quan sát nhận định nơi này nhiều khả năng đang vận hành các hoạt động nhạy cảm như tinh chế uranium. Nhiều nguồn tin quân sự cũng nhận định có khả năng phía Iran đã chủ động vận chuyển các trang thiết bị cùng nguyên liệu hạt nhân từ các khu vực khác về cất giấu tại Núi Pickaxe trước khi đợt không kích năm 2025 diễn ra.

Các báo cáo quốc tế cho thấy toàn bộ trung tâm dưới lòng Núi Pickaxe nằm ở độ sâu tới 600 m bên dưới các tầng đá granite cực kỳ vững chắc. Nhiều chuyên gia quân sự khẳng định cấu trúc đặc biệt này biến hệ thống công trình ngầm tại đây trở nên bất khả xâm phạm trước mọi loại vũ khí phá hủy công trình ngầm hiện có trong kho đạn dược của Mỹ.

Dòng bom phá hầm có sức công phá lớn nhất của lính Mỹ thời điểm này là GBU-57/B MOP với trọng lượng xấp xỉ 14 tấn. Đây cũng là dòng bom thông thường có khối lượng lớn nhất và kích thước đứng thứ hai mà Washington sở hữu.

Mặc dù lực lượng không quân Mỹ từng tuyên bố dòng bom GBU-57/B có khả năng xuyên qua lớp chắn sâu tới 60 m trước lúc kích nổ, họ lại không công bố cụ thể đó là loại chất liệu gì. Giới nghiên cứu kỹ thuật quân sự tại Anh ước tính loại bom này chỉ có khả năng đi xuyên qua khoảng 60 m đất thông thường hoặc lớp bê tông dày tối đa 18 m.

Lối vào công trình ngầm trong lòng núi Pickaxe trong ảnh chụp ngày 30/6. Ảnh: Reuters

Hiệu quả thực tế và những giới hạn kỹ thuật

Dòng bom GBU-57/B đã có cơ hội thử lửa lần đầu trong Chiến dịch Búa Đêm, khi lực lượng Mỹ cắt bom 12 quả xuống khu vực hạt nhân Fordow và ném tiếp 2 quả vào nhà máy Natanz. Những bức ảnh chụp từ không gian sau đó ghi nhận nhiều hố sâu tại cả hai cơ sở này, song giới chức quân sự vẫn chưa thể xác nhận mức độ tàn phá cụ thể hoặc liệu các quả bom xuyên phá có đạt được mục tiêu thiết kế hay không.

Truyền thông Mỹ vào tháng 6/2025 dẫn nguồn tin từ các quan chức giấu tên tiết lộ rằng Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine từng thừa nhận căn cứ ở Isfahan nằm sâu tới mức ngay cả siêu bom xuyên phá GBU-57/B cũng chịu bó tay. Thực tế này buộc liên quân chỉ có thể dùng tên lửa hành trình Tomahawk nhằm triệt hạ các cấu trúc hậu cần lộ thiên trên mặt đất.

Từ diễn biến thực tế của Chiến dịch Búa Đêm, giới chuyên gia nhận định đây sẽ là bài học lớn cho thấy không quân Mỹ sẽ phải đối mặt với muôn vàn khó khăn nếu triển khai một kế hoạch không kích tương tự nhắm vào khu vực Núi Pickaxe.

Mặt khác, số lượng siêu bom GBU-57/B trong kho vũ khí của Mỹ tương đối hạn chế và chưa rõ số lượng còn lại sau các chiến dịch năm ngoái là bao nhiêu. Bộ Quốc phòng Mỹ dù đã tiến hành đặt hàng thế hệ bom mới GBU-76/B với sức mạnh vượt trội nhằm thay thế dòng bom cũ, nhưng loại vũ khí này khó có thể sớm bàn giao để đưa vào trực chiến.

Mỹ cũng có trong tay dòng bom hạt nhân chuyên dụng phá hầm sâu mang tên B61-11. Dẫu vậy, kịch bản Washington quyết định khai hỏa vũ khí nguyên tử chống lại Iran là cực kỳ thấp, bởi hành động này sẽ kích hoạt nấc thang xung đột tột độ và để lại những hệ lụy khôn lường cho an ninh toàn cầu.

Phương án thực tế hơn là tập trung hỏa lực phá hủy các cửa hầm tại Núi Pickaxe nhằm cô lập căn cứ này trong một khoảng thời gian nhất định. Dù dòng bom GBU-57/B không thể phá hủy được phòng thí nghiệm trung tâm, nó vẫn đủ sức đánh sập các nhánh đường hầm dẫn vào bên trong.

Tuy nhiên, việc đánh phá các khu vực cửa hầm sát mặt đất cũng vấp phải rào cản lớn do Mỹ thiếu các thông tin tình báo chi tiết về sơ đồ cấu trúc bên trong lòng núi, dẫn tới việc xác định điểm oanh kích tối ưu gặp rất nhiều trở ngại.

Rủi ro từ các biện pháp phòng thủ chủ động của Iran

Một chiến dịch tấn công tổng lực nhắm vào khu vực Núi Pickaxe chắc chắn sẽ đi kèm hàng loạt mối nguy hiểm cực lớn. Cho dù hệ thống phòng không của Tehran đã suy giảm năng lực chiến đấu đáng kể dưới các đợt tập kích phối hợp từ phía Mỹ và Israel, rủi ro máy bay chiến đấu bị bắn rơi do hỏa lực mặt đất hoặc gặp sự cố kỹ thuật vẫn luôn hiện hữu.

Ý tưởng điều động lực lượng đặc nhiệm đổ bộ để kiểm soát nguồn uranium đã làm giàu cũng như vô hiệu hóa các thiết bị bên trong lòng đất cũng chứa đựng những nguy cơ tổn thất vô cùng lớn về nhân mạng.

Các dữ liệu hình ảnh từ vệ tinh thu thập ngày 2/5 cho thấy phía Iran đã chủ động đổ một lượng lớn đất đá nhằm phong tỏa một phần các lối đi dẫn vào căn cứ ngầm ở Núi Pickaxe. Động thái này nhằm mục đích chặn các phương tiện cơ giới tiếp cận trực tiếp cửa hầm và cản trở bất kỳ nỗ lực đột kích bằng bộ binh nào. Cửa ngõ dẫn vào hệ thống hầm được xây từ năm 2007 cũng đã được củng cố vững chắc từ trước thời điểm xảy ra cuộc đụng độ giữa Mỹ - Israel và Iran vào ngày 28/2.

Các chuyên gia phân tích hạt nhân tại Mỹ chỉ ra rằng, khác với cấu trúc hầm tại Fordow hay Isfahan, lớp đất đá chướng ngại vật tại Núi Pickaxe không bịt kín hoàn toàn các lối vào. Tuy nhiên, đối phương sẽ buộc phải huy động các máy móc cơ giới hạng nặng nếu muốn dọn dẹp lối đi để tiến sâu vào bên trong.

Ngay cả khi giải quyết được bài toán trang thiết bị và lực lượng, công tác giải phóng mặt bằng dưới lòng đất vẫn cực kỳ mất thời gian và đòi hỏi phía Mỹ phải duy trì một lực lượng bảo vệ quy mô lớn tại chỗ.

Kịch bản về một cuộc tấn công bất ngờ và nhanh chóng chỉ khả thi khi có ít nhất một lối vào tại Núi Pickaxe chưa bị đối phương phong tỏa hoàn toàn. Song, các nhà quan sát đều đồng thuận rằng toàn bộ khu vực này đã được thiết lập các vòng bảo vệ nghiêm ngặt ngay từ bên ngoài.

Các phương tiện tại cửa hầm phía tây ở cơ sở Núi Pickaxe trong ảnh vệ tinh chụp hôm 21/6. Ảnh: AP

Bài toán hiệu quả của chiến dịch quân sự

Một câu hỏi lớn đặt ra là liệu việc tấn công vào Núi Pickaxe có đem lại lợi ích tương xứng hay không, khi mà giới tình báo vẫn chưa thể xác định chính xác những tài sản chiến lược đang được bảo quản bên trong lòng đất.

Dựa trên các tư liệu ảnh chụp từ không gian, rất khó để biết chính xác thời điểm cơ sở này bắt đầu đi vào vận hành. Thậm chí, một số nguồn tin nghiên cứu an ninh cho biết trong cuộc đụng độ vào tháng 6/2025, Núi Pickaxe đã không nằm trong danh sách mục tiêu bị oanh tạc đơn giản vì tại thời điểm đó, bên trong hầm chưa chứa đựng những trang thiết bị có giá trị cao.

Dẫu vậy, các phân tích mới nhất cho thấy tầm quan trọng của địa điểm này có thể đã được đánh giá lại. Bên cạnh đó, chính quyền của Tổng thống Trump dường như quyết không để Tehran sở hữu một trung tâm nghiên cứu ngầm kiên cố liên quan đến chương trình hạt nhân, đặc biệt là khi quốc gia vùng Vịnh này đang phát đi những tín hiệu cho thấy họ sẵn sàng tái khởi động tiến trình phát triển vũ khí nguyên tử.

Hiện tại, giới quan sát vẫn đang chờ đợi xem liệu Washington có thực sự phát động một chiến dịch quân sự nhằm vào Núi Pickaxe hay không và quy mô của nó sẽ ra sao. Dù việc phá hủy hoàn toàn cấu trúc kiên cố này là điều cực kỳ gian nan, quân đội Mỹ vẫn có nhiều phương án kỹ thuật để tạm thời vô hiệu hóa khả năng khai thác vận hành căn cứ này của Iran.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài phân tích chuyên sâu này. Đừng quên tiếp tục khám phá thêm nhiều thông tin thời sự quốc tế và phân tích quân sự hấp dẫn khác ngay bên dưới.