Căng thẳng Mỹ - Iran leo thang tại Hormuz: Kịch bản nào cho giá dầu thế giới?

Thỏa thuận tạm dừng xung đột giữa Washington và Tehran chính thức đổ vỡ. Việc Mỹ thông báo áp dụng trở lại biện pháp phong tỏa đối với eo biển Hormuz đang thúc đẩy giới đầu tư tính toán lại mức độ rủi ro về nguồn cung năng lượng cùng chi phí lưu thông hàng hải toàn cầu.

Yên bình chưa kéo dài được một tháng kể từ thời điểm thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực, eo biển Hormuz — huyết mạch vận tải dầu khí trọng yếu bậc nhất hành tinh — đã lập tức rơi vào vùng xoáy căng thẳng mới.

Vào hai ngày cuối tuần trước, lực lượng quân sự Mỹ đã dội bom xuống hơn 80 địa điểm nằm sâu trong lãnh thổ Iran. Nhằm đáp trả hành động này, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định sẽ vô hiệu hóa hoạt động qua lại tại eo biển Hormuz. Đến ngày 13/7, thông qua nền tảng Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận Washington sẽ triển khai trở lại chiến dịch phong tỏa bằng đường biển tại khu vực nhạy cảm này.

Mọi biến động tại tọa độ nóng Hormuz hiện đang là tâm điểm theo dõi sát sao từ giới giao dịch năng lượng quốc tế (Ảnh: MarketWatch).

Thị trường chuyển dịch sự chú ý từ phát ngôn sang nguồn cung thực tế

Dẫn nguồn tin từ The Hill, người đứng đầu Nhà Trắng Donald Trump quả quyết rằng tuyến đường biển Hormuz vẫn mở cửa tự do cho các nước khác, do phía Mỹ chỉ tập trung ngăn chặn phương tiện của Iran hoặc những đối tác mua hàng từ quốc gia này. Ngoài ra, ông còn tiết lộ Washington dự kiến áp mức phí tương đương 20% tổng giá trị hàng hóa đối với bất kỳ tàu bè nào lưu thông qua đây.

Kênh truyền thông Axios đưa tin, chiến dịch kiểm soát hàng hải này sẽ chính thức bắt đầu từ ngày 14/7 (theo giờ Mỹ), nhắm trực tiếp vào toàn bộ dải bờ biển, các cảng biển cùng những cơ sở giao thương dầu mỏ của Tehran. Mọi tàu thuyền xuất nhập cảnh qua vùng nước này mà thiếu sự chấp thuận từ phía Washington đều phải đối mặt với rủi ro bị tuần tra ngăn chặn hoặc lục soát.

Mặc dù vậy, điều khiến các nhà giao dịch quan ngại nhất lúc này không nằm ở những lời đe dọa từ đôi bên, mà là mức độ can thiệp thực tế sẽ diễn ra như thế nào. Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) quả quyết rằng huyết mạch giao thông này vẫn hoạt động bình thường nhờ sự bảo vệ của lực lượng tuần duyên Mỹ. Trái lại, phía IRGC lại khăng khăng đưa ra thông báo rằng eo biển đã chính thức bị phong tỏa hoàn toàn.

Ghi nhận từ hãng tin Al Jazeera cho thấy số lượng phương tiện di chuyển qua Hormuz đã lao dốc không phanh. Chỉ trong vòng 12 tiếng của ngày 11/7, vỏn vẹn 6 con tàu di chuyển thành công qua vùng biển này, suy giảm nghiêm trọng nếu so sánh với tần suất trung bình từ 18-22 lượt tàu mỗi ngày trước thời điểm căng thẳng bùng nổ. Hiện tại, có đến xấp xỉ 230 tàu vận tải dầu đang phải nằm chờ trong khu vực Vịnh Ba Tư. Thực tế này minh chứng rằng những đứt gãy trong hệ thống cung ứng nhiên liệu đã hiện hữu, bất chấp việc eo biển có bị cô lập triệt để hay không.

Giải mã nguyên nhân Hormuz luôn là "ngòi nổ" làm rung chuyển thị trường

Số liệu từ Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ (CRS) chỉ ra rằng, trước thời điểm xảy ra cuộc đối đầu mới nhất, eo biển Hormuz là lộ trình trung chuyển của khoảng 25% tổng lượng dầu thô vận tải bằng đường thủy cùng 20% sản lượng LNG tiêu thụ toàn cầu mỗi ngày.

Đối với hàng loạt quốc gia khai thác và xuất khẩu dầu mỏ lớn tại Trung Đông, đây gần như là con đường độc đạo không thể thay thế trong một sớm một chiều. Cho dù Saudi Arabia hay Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) vẫn có phương án chuyển hướng một phần nguồn cung qua các mạng lưới đường ống xuyên lục địa, thì phần lớn sản lượng dầu thô và đặc biệt là nguồn khí hóa lỏng (LNG) từ Qatar vẫn bắt buộc phải đi qua Hormuz. Do đó, bất kỳ một sự ách tắc nào tại đây cũng lập tức tạo ra áp lực đè nặng lên chuỗi cung ứng, kéo theo sự leo thang của chi phí vận tải cũng như phí bảo hiểm đường biển.

Bên cạnh mối nguy về lưu thông, ý định đánh thuế 20% lên các lô hàng di chuyển qua eo biển này cũng đang vấp phải nhiều ý kiến trái chiều. Phía Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) lên tiếng khẳng định việc thu loại phí bắt buộc tại một hải lộ quốc tế là hoàn toàn thiếu căn cứ pháp lý. Dẫu vậy, giới quan sát cho rằng các cuộc tranh luận về luật pháp quốc tế sẽ không thể xoa dịu những ảnh hưởng tức thì lên thị trường, khi mà nỗi lo ngại về việc bị kiểm tra hành chính hay kéo dài thời gian cập cảng cũng đủ đẩy chi phí logistics lên cao.

Những yếu tố then chốt định hình bức tranh năng lượng sắp tới

Nhận định về tình hình, ông Saul Kavonic hiện giữ chức Trưởng bộ phận nghiên cứu năng lượng của MST Financial cho biết, những hành động siết chặt từ phía Tehran có thể khiến tần suất tàu bè di chuyển qua khu vực Hormuz sụt giảm xuống dưới mức 50% so với thời kỳ trước xung đột, và tình trạng này có khả năng kéo dài trong nhiều tháng tới.

Ở góc nhìn khác, chuyên gia Tony Sycamore thuộc tổ chức IG Australia phân tích rằng những mâu thuẫn dai dẳng giữa Washington và Tehran xung quanh quy chế pháp lý tại eo biển Hormuz vốn chưa từng có lời giải đáp thỏa đáng, ngay cả khi hai bên thực thi lệnh ngừng bắn lâm thời. Ông nhấn mạnh rằng điều này tối thiểu cũng duy trì một bầu không khí đầy áp lực và bất an cho toàn thị trường.

Hãng tin CNN chỉ ra rằng thước đo quyết định cục diện trong thời gian tới không phải là những tuyên bố đao to búa lớn từ giới chính trị, mà chính là thời gian gián đoạn giao thương thực tế tại eo biển này. Trong kịch bản dòng chảy tàu bè nhanh chóng ổn định trở lại, biến động của giá dầu sẽ chỉ mang tính nhất thời. Ngược lại, nếu sự bế tắc bị kéo dài, giới đầu tư sẽ liên tục cộng thêm biên độ rủi ro vào giá nhiên liệu, dẫn đến chuỗi hệ lụy dây chuyền ảnh hưởng tới cước vận tải toàn cầu, chỉ số lạm phát và các quyết định lãi suất của các ngân hàng trung ương.

Với giới kinh doanh tài chính, các biến số cốt lõi cần quan sát chặt chẽ lúc này gồm mật độ tàu qua lại eo biển Hormuz, biểu đồ xuất cảng dầu thô của các quốc gia thuộc vùng Vịnh, các động thái tiếp theo từ khối OPEC+ cùng với biến động của chi phí bảo hiểm tàu biển. Những số liệu thực tế này sẽ là cơ sở quan trọng giúp định vị xem cơn địa chấn hiện tại là một biến cố tạm thời hay sẽ mở đường cho một chu kỳ tăng giá phi mã mới của ngành năng lượng.

Cảm ơn quý độc giả đã đồng hành cùng chúng tôi trong việc cập nhật những diễn biến mới nhất về tình hình năng lượng thế giới. Để có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về các biến động kinh tế toàn cầu, xin mời quý vị tiếp tục đón đọc các bài viết phân tích chuyên sâu ngay phía dưới.