Giải ngân đầu tư công, cơ cấu lại công nghiệp, khai thác dịch vụ chất lượng cao cùng kết nối vùng được nhận diện là chìa khóa then chốt cho TPHCM bứt phá năm 2026.
Chuyên gia kinh tế, TS Đỗ Thiên Anh Tuấn thuộc Trường Chính sách công và quản lý Fulbright đã có bài chia sẻ quan điểm về giải pháp giúp kinh tế TPHCM chinh phục mục tiêu tăng trưởng hai chữ số.
Xác định đúng ngành động lực và bức tranh kinh tế TPHCM
Việc lựa chọn lĩnh vực chủ lực không chỉ dựa vào tốc độ phát triển. Một ngành tăng tốc mạnh nhưng quy mô khiêm tốn sẽ khó tạo biến chuyển lớn cho tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP). Trái lại, lĩnh vực sở hữu quy mô lớn, dù mức tăng vừa phải, vẫn đóng góp đáng kể cho đà tăng tổng thể. Yếu tố này còn cần đánh giá dựa trên hiệu ứng lan tỏa đến dòng vốn, giải quyết việc làm, cải thiện năng suất lao động và thúc đẩy các ngành phụ trợ.
Dựa trên góc nhìn này, mảng dịch vụ vẫn duy trì vị thế đầu tàu tại TPHCM. Nửa đầu năm 2026, khối dịch vụ đóng góp khoảng 54% GRDP với mức tăng 8,89%, trong khi công nghiệp và xây dựng chiếm tỷ trọng khoảng 32,8% cùng mức tăng 8,5%. Nhờ nắm giữ tỷ trọng lớn nhất, lĩnh vực dịch vụ tiếp tục đóng góp hơn một nửa tổng đà tăng GRDP của địa phương.
Động lực phát triển của thành phố có thể phân bổ theo ba lớp chính. Đóng vai trò trụ cột hiện tại là nhóm dịch vụ thị trường quy mô rộng như thương mại, vận tải, kho bãi hay dịch vụ trợ lực doanh nghiệp. Đây là nhóm tạo giá trị trực tiếp cao nhất vào GRDP địa phương suốt 6 tháng qua.
Tạo sức bật ngắn hạn là các mảng chế biến, chế tạo, xây dựng, hạ tầng, tiêu dùng nội địa cùng du lịch. Nhóm này phản ứng rất nhạy khi dòng vốn đầu tư công được chính quyền TPHCM dốc sức giải ngân, vướng mắc pháp lý được tháo gỡ, dòng tín dụng khai thông, qua đó kích cầu tổng thể.
Nền tảng vững chắc trong dài hạn phải dựa vào công nghệ cao cùng dịch vụ tri thức như tài chính quốc tế, công nghệ số, R&D, thiết kế, y tế, giáo dục và tư vấn chuyên sâu... Những ngành này hỗ trợ tối ưu năng suất, tạo việc làm thu nhập cao và giúp thành phố gia tăng giá trị trên chuỗi cung ứng.
Khai thác dư địa phát triển qua chuỗi giá trị liên kết
Khả năng bứt phá của TPHCM nằm ở việc thiết lập các chuỗi giá trị liên ngành dựa trên không gian kinh tế mở rộng sau sáp nhập và năng lực hợp tác vùng. Cụ thể là mô hình liên kết công nghiệp - công nghệ - dịch vụ sản xuất. Việc hợp nhất giúp địa phương nhanh chóng dịch chuyển từ gia công, lắp ráp sang nghiên cứu, thiết kế, chế tạo máy móc, phần mềm công nghiệp, tự động hóa và dịch vụ kỹ thuật hậu mãi.
Các công đoạn này đứng ở vị trí cao hơn trên chuỗi giá trị theo mô hình đường cong nụ cười (smiling curve). Giá trị gia tăng cao nhất không nằm ở khu vực nhà máy sản xuất trực tiếp mà tập trung ở các khâu đầu vào và đầu ra.
Mô hình kết nối cảng biển - logistics - thương mại quốc tế - tài chính. Cảng Cái Mép - Thị Vải có lợi thế nước sâu với các tuyến tàu đi thẳng tới châu Âu, châu Mỹ. Bình Dương là thủ phủ sản xuất công nghiệp, còn trung tâm TPHCM cũ tập trung hệ thống ngân hàng, quỹ đầu tư, bảo hiểm. Việc tích hợp các nguồn lực này thành hệ sinh thái đồng bộ giúp giữ lại giá trị từ phân phối, quản trị chuỗi cung ứng, tài chính thương mại, bảo hiểm hàng hải, kiểm định, trọng tài thương mại và logistics số.
Mô hình chuỗi đô thị - tiêu dùng - du lịch - kinh tế biển. Mục tiêu lớn nhất là gia tăng mức thu từ mỗi lượt khách bằng cách kéo dài thời gian lưu trú và thúc đẩy chi tiêu mua sắm, giải trí, y tế, văn hóa... Nếu lượng khách tăng nhưng lưu trú ngắn và chi tiêu ít thì giá trị đóng góp cho GRDP rất hạn chế. Đây là bài toán cấp thiết cho ngành du lịch.
Đối với kinh tế số và đổi mới sáng tạo: Thế mạnh của TPHCM là số hóa các lĩnh vực quy mô sẵn có như sản xuất, cảng biển, logistics, tài chính, y tế… Chỉ cần năng suất ở các mảng này tăng nhẹ vài phần trăm, giá trị tạo ra sẽ vượt xa việc chỉ phát triển một vài dự án công nghệ đơn lẻ. Kinh tế số phải là động lực nâng cao năng suất toàn nền kinh tế chứ không dừng lại ở số lượng doanh nghiệp phần mềm thành lập mới.
Bốn nhiệm vụ trọng tâm nhằm thúc đẩy đà tăng trưởng
TPHCM cần tập trung thực hiện bốn nhóm nhiệm vụ ưu tiên.
Đầu tiên là phát triển hệ thống hạ tầng kết nối các cực tăng trưởng. Điểm nghẽn không nằm ở thiếu cảng, khu công nghiệp hay trung tâm dịch vụ mà do các khu vực này chưa gắn kết thành hệ sinh thái tối ưu chi phí. Việc tháo gỡ điểm nghẽn này cần được ưu tiên xử lý dứt điểm sau sáp nhập.
Thứ hai là khơi thông các dự án tồn đọng, lấy đầu tư công làm vốn mồi. Lãnh đạo TPHCM đã hoàn thành xử lý hoặc đề xuất giải pháp cho 838 dự án với tổng vốn vượt 206.000 tỷ đồng. Tái khởi động các dự án này giúp kích cầu xây dựng, vật liệu, tài chính, tạo việc làm, tăng thu nhập và mức tiêu dùng. Tuy nhiên, nguồn lực cần ưu tiên dự án mở rộng năng lực sản xuất, hạ tầng kết nối và tăng năng suất thay vì đẩy giá đất hay phục vụ bất động sản tư nhân.
Thứ ba là nâng cấp chiều sâu cho hạ tầng công nghiệp hiện hữu thay vì mở thêm khu công nghiệp mới. Quỹ đất công nghiệp ngày càng đắt đỏ và eo hẹp nên phải phân bổ cho ngành đạt năng suất cao, giá trị gia tăng lớn và kết nối nội địa tốt. TPHCM nên chuyển đổi các khu công nghiệp lâu đời sang mô hình sinh thái, công nghệ cao, hỗ trợ doanh nghiệp nội địa tham gia chuỗi cung ứng FDI, phát triển công nghiệp hỗ trợ, thiết kế, tự động hóa, vật liệu mới…
Thứ tư là phát triển các dịch vụ cao cấp phục vụ sản xuất và thương mại toàn vùng Đông Nam Bộ. Trung tâm tài chính quốc tế phải đóng vai trò thu hút vốn cho kinh tế cả nước và TPHCM. Tương tự, mạng lưới đại học và cơ sở nghiên cứu phải gắn kết chặt chẽ với bài toán đổi mới của doanh nghiệp...
Kịch bản tăng trưởng và giải pháp cho nửa cuối năm 2026
Với mức tăng 8,55% trong 6 tháng đầu năm, muốn cả năm vượt mốc 10%, tốc độ tăng trưởng 6 tháng cuối năm phải đạt khoảng 11,5%. Thành phố đã xây dựng kịch bản quý III tăng khoảng 11% và quý IV đạt tối thiểu 11,8%. Trường hợp muốn đạt mốc 11% cả năm, GRDP nửa cuối năm phải vọt lên khoảng 13,5% — mục tiêu vô cùng thách thức và gần như thiếu tính khả thi.
Mục tiêu này đòi hỏi nỗ lực vượt xa sức chịu đựng và nền tảng hiện tại của thành phố, không thể trông chờ vào một chính sách riêng lẻ. Muốn bứt tốc, TPHCM phải kích hoạt đồng thời cả cung lẫn cầu ở các mảng đầu tư, tiêu dùng, du lịch và công nghiệp...
Đầu tư công đóng vai trò đòn bẩy dẫn dắt chính.
Năm 2026, kế hoạch vốn đầu tư công của thành phố là khoảng 147.600 tỷ đồng. Tính đến hết tháng 6, giá trị giải ngân đạt hơn 51.600 tỷ đồng, tương ứng khoảng 35%. Như vậy, gần 96.000 tỷ đồng phải nỗ lực đưa vào nền kinh tế trong nửa năm còn lại. Tuy nhiên, hiệu quả không nằm ở việc đẩy nhanh giải ngân bằng mọi giá mà quyết định bởi khối lượng thi công thực tế, tỷ lệ giá trị gia tăng giữ lại địa phương và sức hút dòng vốn tư nhân.
Các công trình hạ tầng giao thông, tuyến metro, đường vành đai, cảng biển, dự án chống ngập, chỉnh trang đô thị… sở hữu sức lan tỏa mạnh nhờ vừa tạo cầu tức thì cho ngành xây dựng, vật liệu, vừa tiết giảm chi phí vận chuyển và mở rộng không gian phát triển. Trái lại, nếu giải ngân chủ yếu rơi vào tạm ứng hay mua sắm tài sản trong khi dự án thi công trễ hạn thì đóng góp vào GRDP sẽ không đáng kể.
Tiêu dùng nội địa và du lịch là công cụ kích thích nhanh nhất.
Trong 6 tháng đầu năm, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt khoảng 967.500 tỷ đồng, tăng 13,2%, doanh thu du lịch ghi nhận gần 214.000 tỷ đồng với khoảng 6,39 triệu lượt khách quốc tế. Đây là động lực tạo chuyển biến tích cực cho nửa cuối năm, đặc biệt vào mùa cao điểm mua sắm, lễ hội và sự kiện.
Tuy vậy, cốt lõi vẫn là nâng cao mức chi tiêu thực tế của du khách thông qua các trải nghiệm mới như phát triển kinh tế đêm, chương trình khuyến mại, giải trí, ẩm thực, chăm sóc sức khỏe, đăng cai hội nghị quốc tế hay lễ hội du lịch biển…
Sản xuất công nghiệp và xuất khẩu đóng vai trò khỏa lấp phần chỉ tiêu còn lại. Để đạt con số tăng trưởng hai chữ số, công nghiệp chế biến chế tạo phải duy trì đà tăng 12-14%, các ngành dịch vụ thị trường lớn tăng trên 10%, cùng vốn đầu tư thực hiện tăng khoảng 15% hoặc cao hơn.
Điều quan trọng là sự phối hợp nhịp nhàng giữa các động lực: đầu tư công thúc đẩy xây dựng và công nghiệp địa phương, hạ tầng hoàn thiện giúp hạ chi phí vận tải, thủ tục hành chính cải thiện hỗ trợ xuất khẩu, việc làm ổn định tăng thu nhập sẽ kích thích tiêu dùng — tạo ra hiệu ứng lan tỏa toàn diện.
GRDP ghi nhận giá trị gia tăng thực tế chứ không phản ánh tổng số vốn giải ngân hay doanh thu đơn thuần, do đó cần tác động cộng hưởng và sự kết nối chặt chẽ giữa các ngành nghề.
Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài phân tích sâu sắc này. Đừng quên tiếp tục tìm hiểu thêm những thông tin kinh tế và nhận định thời sự hữu ích khác ở các bài viết ngay bên dưới!
Ý kiến bạn đọc (0)