Sự thật bất ngờ về hành vi hút máu ở muỗi cái

Nhiều người trong chúng ta đều biết đặc điểm chỉ muỗi cái mới đi chích máu, song nguyên nhân thực sự của tập tính này lại là điều không phải ai cũng nắm rõ.

Trong số các loài động vật, muỗi chính là tác nhân gây tử vong hàng đầu cho nhân loại. Dữ liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy, loài côn trùng này cướp đi sinh mạng của khoảng 750.000 đến trên 1 triệu người toàn cầu mỗi năm. Phần lớn các trường hợp tử vong này tập trung tại lục địa châu Phi cùng những quốc gia đang phát triển.

Hậu quả nghiêm trọng này bắt nguồn từ việc muỗi là sinh vật trung gian truyền tải hàng loạt căn bệnh nguy hại như sốt rét, sốt xuất huyết, sốt vàng da, hay viêm não Nhật Bản…

Bên cạnh con người, các loài động vật có xương sống từ thú, chim cho tới bò sát đều có thể trở thành mục tiêu bị chúng chích máu.

Muỗi cái không hút máu để sống, chúng hút máu để nuôi trứng trong cơ thể (Ảnh: CDC).

Một kiến thức phổ thông mà chúng ta thường tiếp nhận từ bé là chỉ có muỗi cái mới đốt động vật, còn muỗi đực thì duy trì sự sống bằng nhựa cây. Dẫu vậy, thông tin này vẫn chưa thực sự trọn vẹn, dẫn tới quan niệm sai lầm rằng nguồn sống duy nhất của muỗi cái là máu động vật.

Mục đích thực sự của hành vi chích máu

Khảo sát thực tế chỉ ra rằng cả hai giới tính của loài này đều tiêu thụ nhựa cây, dịch quả cùng mật hoa nhằm cung cấp năng lượng thiết yếu mỗi ngày.

Điểm khác biệt nằm ở chỗ, muỗi cái cần hấp thụ các thành phần protein, sắt cùng axit amin trong máu vật chủ để kích hoạt quá trình phát triển của buồng trứng. Nếu thiếu đi nguồn dinh dưỡng này, các nang trứng bên trong muỗi cái sẽ bị tiêu biến hoặc không thể hoàn thiện, đồng nghĩa với việc chúng không thể duy trì nòi giống.

Khi đã nạp đủ lượng máu cần thiết, muỗi cái mất khoảng 2 đến 3 ngày nhằm biến đổi toàn bộ lượng protein, sắt và axit amin này thành dưỡng chất phục vụ việc nuôi trứng.

Dựa trên từng chủng loại cụ thể, mỗi con muỗi cái có thể sinh sản từ 100 đến 300 trứng cho một lứa, với tần suất từ 5 đến 10 lứa trong suốt cuộc đời. Như vậy, số lượng trứng tối đa mà một cá thể cái có thể sản sinh trong vòng đời lên tới con số 3.000.

Cơ chế săn mồi phức tạp như một cuộc phẫu thuật

Để nhận biết sự hiện diện của con người và các loài vật, muỗi cái sử dụng một bộ phận cảm biến gọi là xúc giác hàm trên (hay tua hàm) để dò tìm khí carbon dioxide phát ra từ hơi thở. Ngoài ra, chúng cũng định vị mục tiêu dựa trên các yếu tố như thân nhiệt hay mùi cơ thể đặc trưng…

Khi tấn công vật chủ, chúng không chỉ dùng một chiếc kim đơn lẻ mà kết hợp tới 6 chiếc kim siêu nhỏ tích hợp ở phần đầu. Quy trình lấy máu của chúng diễn ra vô cùng tinh vi, tương tự như các thao tác của một chuyên gia phẫu thuật.

Sau khi tiếp cận bề mặt da, hai chiếc kim có kết cấu răng cưa sẽ đảm nhận nhiệm vụ rạch lớp da ngoài; hai chiếc kim tiếp theo hoạt động như kẹp y tế nhằm giữ vết rạch luôn ở trạng thái mở; một chiếc kim khác có nhiệm vụ bơm tuyến nước bọt chứa chất chống đông máu vào bên trong và chiếc kim cuối cùng sẽ thực hiện việc rút máu.

Thành phần chống đông trong nước bọt giúp dòng máu lưu thông mượt mà hơn vào cơ thể muỗi. Thêm vào đó, chất này còn có công dụng gây tê cục bộ, khiến chúng ta gần như không có cảm giác gì khi đang bị chúng chích.

Ảnh mô phỏng đầu muỗi cái dựa vào ảnh chụp bằng kính hiển vi điện tử (Ảnh: ResearchGate).

Về phần muỗi đực, cấu tạo cơ thể của chúng hoàn toàn thiếu đi các bộ phận sắc nhọn để có thể đâm xuyên qua da sinh vật khác. Do đó, chúng chỉ có thể tiếp nhận năng lượng từ mật hoa, nhựa cây… và thực hiện vai trò duy nhất là thụ tinh cho các cá thể cái.

Bản thân muỗi cái cũng có khả năng sinh tồn dựa vào mật hoa và nhựa cây giống như con đực. Xét về lý thuyết, một con muỗi cái hoàn toàn đủ sức sống trọn vẹn vòng đời từ 1 đến 2 tháng mà không cần tới một giọt máu nào. Tuy vậy, chính thiên chức sinh sản đã thúc đẩy chúng phải tìm kiếm nguồn máu để nuôi dưỡng những quả trứng đã thụ tinh.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Hãy tiếp tục khám phá thêm nhiều thông tin khoa học bổ ích và thú vị thông qua các gợi ý bài viết liên quan ở ngay phía dưới.