Làn sóng người trẻ rời bỏ Bắc Kinh: Lựa chọn mới giữa áp lực đô thị

Trước bối cảnh giá cả đắt đỏ cùng sức ép công việc tăng cao, không ít thanh niên Trung Quốc đã quyết định chia tay Bắc Kinh, tìm kiếm hướng đi mới tại các đô thị phát triển giàu tiềm năng khác.

Sinh ra và lớn lên ngay tại mảnh đất thủ đô, Triệu Hạo Triết, sinh viên năm thứ hai ngành điều dưỡng ở tuổi 20, đã sớm lên kế hoạch chuyển tới vùng đất khác công tác ngay khi hoàn thành xong chương trình đại học.

Dù hoàn toàn tự tin vào tay nghề chuyên môn, nam sinh này vẫn ưu tiên tìm kiếm cơ hội làm việc tại những khu vực nằm ngoài danh sách siêu đô thị hàng đầu Trung Quốc nhằm giảm bớt gánh nặng chi phí so với việc bám trụ ở Bắc Kinh.

"Tôi muốn tự mình trải nghiệm cảm giác bước ra khỏi sự bao bọc của người thân để độc lập sống", nam sinh hiện theo học một trường cao đẳng thuộc quận Xương Bình, Bắc Kinh bộc bạch. "Mức giá thuê nhà và sinh hoạt ở các tỉnh thành khác mềm hơn rất nhiều, hoàn toàn có thể tự lập tốt mà không cần viện trợ từ gia đình".

Người dân qua lại trên một con phố ở thủ đô Bắc Kinh, Trung Quốc, hôm 15/7. Ảnh: AFP

Bước ngoặt trong tư duy của thế hệ trẻ

Quan điểm của Triệu Hạo Triết khắc họa rõ nét sự dịch chuyển sâu sắc trong góc nhìn của giới trẻ sinh sống tại thủ đô.

Thành phố trung tâm này từng được ví như chiếc lò xo nâng đỡ hoàn hảo cho hành trình tri thức và sự nghiệp của biết bao thanh niên. Dù vậy ở thời điểm hiện tại, sức hấp dẫn đó buộc phải đặt lên bàn cân cùng sự cạnh tranh việc làm khốc liệt, thị trường nhà ở đắt đỏ và vô số cơ hội hấp dẫn đang trỗi dậy tại những vùng đất mới.

Theo số liệu thu thập được từ cơ quan chức năng do tạp chí Quan sát Kinh tế công bố trong tháng 5, lực lượng cư dân đăng ký thường trú thuộc độ tuổi từ 20 đến 29 tại thủ đô đã sụt giảm nghiêm trọng 46% chỉ trong vòng 10 năm, hạ từ ngưỡng 4,62 triệu người vào thời điểm năm 2015 xuống vỏn vẹn 2,49 triệu người tính tới năm 2024.

Nguồn dữ liệu thường trú này phản ánh những cá nhân cư trú ổn định từ 6 tháng trở lên, bao gồm cả nhóm thanh niên chuyển đến từ các địa phương khác để học tập và lập nghiệp, chứ không chỉ gói gọn ở đối tượng sở hữu hộ khẩu gốc Bắc Kinh.

Đánh giá từ giới phân tích cho hay hiện tượng trên không chỉ đơn giản là làn sóng di cư ồ ạt, mà đó là kết quả tất yếu từ những biến động trong cơ cấu dân số chung, sự thu hẹp quy mô của nhóm trẻ tuổi và những dịch chuyển trên thị trường lao động.

"Sự đi xuống này là có thật, tuy nhiên nó chịu tác động từ nhiều yếu tố cộng hưởng chứ không hẳn phản ánh việc Bắc Kinh đã giảm mất sức hút vốn có", ông Triệu Lợi Đào, chuyên gia nghiên cứu cấp cao làm việc tại Viện Đông Á (EAI) thuộc Đại học Quốc gia Singapore phân tích.

Dù vậy, xu hướng sụt giảm lượng lớn người trẻ đã để lại những tác động rõ rệt cho toàn đô thị, đặc biệt ở mảng kinh doanh bất động sản và dịch vụ cho thuê. Qua đó cho thấy dù thủ đô vẫn giữ vững vai trò thu hút nhân tài, cái giá trả cho việc định cư lâu dài ngày càng trở nên đắt đỏ.

Chuẩn bị tốt nghiệp ngành thiết kế sản phẩm ở Bắc Kinh, Thôi Tuyên (22 tuổi, xuất thân từ Sơn Đông) đã lựa chọn sang Sydney, Australia để phát triển sự nghiệp. Dù cơ hội việc làm ở thủ đô không hề thiếu, cô vẫn tự đặt dấu hỏi liệu những tổn hao sức lực bỏ ra có xứng đáng với áp lực phải gánh chịu.

"Thời gian đi lại tới chỗ làm tại Bắc Kinh cực kỳ vất vả. Không ít đồng nghiệp cùng ngành của tôi phải tốn tới 4 giờ đồng hồ di chuyển mỗi ngày cả đi lẫn về. Tôi hoàn toàn không muốn chấp nhận lối sống đó", Thôi bày tỏ, đồng thời cho biết bản thân cảm thấy đuối sức trước nhịp sống quay cuồng, gánh nặng công việc dày đặc khiến cô không còn quỹ thời gian cho cá nhân.

Khách du lịch hôm 6/7 chen chân trên phố Tiền Môn, cổng chào Đại Sách Lạn và ngõ ẩm thực Tiên Ngư Khẩu ở Bắc Kinh khi mùa nghỉ hè thúc đẩy làn sóng du khách đổ về khám phá các khu phố cổ lịch sử. Ảnh: AFP

Thực trạng suy giảm thanh niên tại không gian đô thị

Sự hao hụt đáng kể của nhóm dân cư trẻ tuổi đang làm thay đổi căn bản diện mạo nhân khẩu học của một trung tâm lớn từng sở hữu tỷ lệ người trẻ cao vượt trội so với mức trung bình trên toàn quốc.

Vào giai đoạn năm 2015, nhóm cư dân ở độ tuổi 20-29 chiếm tỷ trọng 21,3% trên tổng số dân Bắc Kinh. Đến thời điểm năm 2024, con số này chỉ còn giữ ở mức 11,4%, tiến sát về quy mô chung của cả nước là 10,56%.

Trái ngược với xu hướng trên, khối dân cư từ 60 tuổi trở lên ghi nhận mức tăng vọt từ 3,41 triệu lên tới 5,14 triệu người. Trong năm 2024, cứ bình quân 100 người sinh sống tại Bắc Kinh lại có tới 24 người cao tuổi, trong khi nhóm trẻ thuộc độ tuổi 20-29 chỉ đạt ngưỡng 11 người.

Dù vậy, tổng lượng cư dân thường trú của toàn thành phố vẫn được duy trì khá vững chắc xung quanh con số 21,8 triệu người. Thực tế này khẳng định cốt lõi vấn đề nằm ở việc biến đổi cơ cấu độ tuổi chứ không phải sự suy giảm dân số thuần túy.

Chuyên gia Triệu Lợi Đào đến từ Đại học Quốc gia Singapore chia sẻ thêm, hiện tượng sụt giảm tỷ lệ người trẻ là tình trạng mang tính hệ thống tại Trung Quốc do tỷ lệ sinh hạ thấp. Tuy nhiên, sự việc tại Bắc Kinh gây chú ý mạnh bởi quy mô từ đỉnh cao đã rơi về mức bình quân. "Đây có thể xem như một đợt tái cân bằng cần thiết sau khoảng thời gian tăng trưởng quá nóng", vị này nhận định.

Nhìn nhận từ góc độ của chuyên gia Bành Tú Kiệt tại Trung tâm Nghiên cứu Chính sách thuộc Đại học Victoria (Australia), bên cạnh thực trạng mức sinh đi xuống, gánh nặng chi phí đắt đỏ cùng các định hướng quy hoạch dân số và tái thiết đô thị từ phía chính quyền đã góp phần đẩy nhanh tốc độ của quá trình này.

Mặc dù vậy, quy mô cư dân ngoại tỉnh chọn làm việc tại Bắc Kinh trong năm 2024 vẫn giữ vững ở con số 8,19 triệu người, tương đương 37,5% tổng số dân toàn đô thị, chỉ biến động hạ nhẹ so với mốc kỷ lục lập năm 2015. Thủ đô vẫn tiếp tục thu hút nguồn lực đổ về, nhưng điều kiện để trụ vững lâu dài đã nâng cao hơn trước. Điển hình như lượng trẻ em trong độ tuổi đến trường vẫn gia tăng, minh chứng cho việc các hộ gia đình có nền tảng kinh tế vững vàng vẫn coi Bắc Kinh là điểm dừng chân an cư lâu dài.

Sức hút mới từ những phương trời khác

Đối với lực lượng thanh niên, việc lựa chọn rời bỏ thủ đô không thuần túy nhằm giải tỏa gánh nặng tâm lý, mà còn bởi nhiều vùng đất khác đang mở ra môi trường sống phù hợp hơn với định hướng cá nhân.

Nhiều chuyên gia đánh giá Bắc Kinh vẫn bảo toàn vị trí đầu bảng về hành chính, chính trị, văn hóa cũng như nghiên cứu đỉnh cao. Tuy nhiên đối với các ngành đòi hỏi sự năng động như thiết kế, công nghệ thông tin, dịch vụ hay các lĩnh vực xu hướng mới, cơ hội thăng tiến hiện nay đã vượt ra ngoài phạm vi các siêu đô thị tuyến đầu.

Trương Y Nặc (22 tuổi, xuất thân từ Sơn Đông) đã đưa ra quyết định di chuyển khỏi khu vực thủ đô ngay sau khi hoàn thành khóa học. "Không phải Bắc Kinh khan hiếm cơ hội, mà do không gian sống ở đây không thực sự phù hợp với tính cách của tôi", Trương trải lòng. Cô cảm thấy bị thu hút nhiều hơn bởi môi trường văn hóa phóng khoáng, đầy tính sáng tạo tại các tỉnh phía Nam Trung Quốc.

Người đàn ông đi xe máy lướt qua người phụ nữ đang cầm ô che mưa trên một con đường tại Bắc Kinh hôm 16/4. Ảnh: AFP

Chính quyền thủ đô cũng đang chủ động tái cơ cấu nhằm giảm bớt các chức năng không trọng tâm, dồn lực chuyển đổi sang những ngành nghề đem lại giá trị gia tăng cao như dịch vụ tài chính, công nghệ cao và hoạt động nghiên cứu chuyên sâu.

"Bắc Kinh vẫn duy trì sức hút vô cùng lớn đối với những cá nhân sở hữu bằng cấp xuất sắc, các nhân sự trình độ cao làm việc trong mảng kinh tế tri thức, hành chính công, tài chính hay công nghệ. Thế nhưng đối với những lực lượng khác, phép tính giữa chi phí và lợi ích đang nghiêng về các khu vực đô thị như Hàng Châu, Thành Đô, Tô Châu, Vũ Hán, Tây An hay Hợp Phì — những điểm đến đang vươn lên mạnh mẽ nhưng chi phí đắt đỏ đã được hạ nhiệt", chuyên gia Triệu phân tích.

Cùng góc nhìn, bà Bành bổ sung rằng sự bứt phá của hạ tầng giao thông và hạ tầng số đã hỗ trợ việc phân bổ nguồn lực kinh tế đồng đều hơn tới nhiều địa phương, khiến Bắc Kinh không còn giữ vị trí độc tôn trong việc thăng tiến sự nghiệp.

Sức lôi cuốn lâu bền của thủ đô

Cho dù xuất hiện làn sóng di chuyển, vẫn có không ít thanh niên quyết tâm ở lại bám trụ. Trong mắt họ, môi trường tại Bắc Kinh sở hữu những lợi thế không thể thay thế nhờ mạng lưới kết nối sâu rộng và tiềm năng nghề nghiệp rộng mở.

Cố Linh (22 tuổi, sinh viên ngành luật đến từ Hà Bắc) đặt mục tiêu tiếp tục học nâng cao tại Bắc Kinh nhằm củng cố lợi thế cạnh tranh trên thị trường tuyển dụng. "Thủ đô vẫn là môi trường đem lại cho tôi sự thoải mái và cơ hội tìm kiếm công việc chất lượng nhất", cô bộc bạch.

Đồng quan điểm, Hạ Tú Trạch (20 tuổi, quê An Huy), một sinh viên chuyên ngành vật lý, cũng hướng tới mục tiêu ở lại để phát triển con đường nghiên cứu. "Bắc Kinh từ lâu đã khẳng định vị thế là trung tâm tụ hội của các công trình nghiên cứu khoa học cơ bản hàng đầu và là nơi quy tụ những bộ óc kiệt xuất nhất", Hạ chia sẻ.

Bà Bành nhận định rằng đối với một xã hội đang bước vào giai đoạn già hóa, chất lượng nguồn nhân lực sẽ giữ vai trò cốt lõi hơn là con số số lượng thuần túy. Thách thức lớn nhất của Bắc Kinh hiện tại không phải cố níu giữ đại đa số người trẻ bằng mọi giá, mà nằm ở việc duy trì sức hút đối với những nhân tài xuất sắc nhất.

Riêng với Hạ Tú Trạch, những đánh đổi để tiếp tục trụ lại thủ đô là hoàn toàn đáng giá. "Sống tại Bắc Kinh đòi hỏi sự chịu đựng áp lực lớn hơn nhiều nơi khác. Nhưng chỉ cần bản thân đủ năng lực để gặt hái những thành tựu xứng đáng, hay thậm chí vượt lên trên những thử thách đó, thì mọi sự cố gắng đều vô cùng giá trị. Đó cũng chính là đích đến mà tôi đang nỗ lực vươn tới", cô nhấn mạnh.

Cảm ơn quý độc giả đã dành thời gian theo dõi bài viết này. Hãy tiếp tục cập nhật những góc nhìn đa chiều và thông tin sâu sắc qua các bài viết hấp dẫn ngay bên dưới.